Merwedegijzelaar Arie van der Stelt (1923-2014)

Door de jaren heen heb ik ontelbare interviews gehouden en deze verwerkt in artikelen. Toch blijven sommige interviews je altijd bij. Een van die interviews was met Arie van der Stelt. 

Arie van der Stelt

Alweer acht jaar geleden interviewde ik hem voor het boekje 'Brabantse Merwedegijzelaars' dat in 2011 is uitgegeven door de Historische Vereniging Werkendam en De Werken c.a. Het interview bleef me bij omdat hij vertelde dat hij nog weleens droomde van Kotalla, de beul van Kamp Amersfoort. En dat was 65 jaar nadat Arie van der Stelt in Kamp Amersfoort had vastgezeten. Onvoorstelbaar. Onderstaand een fragment uit het interview. 

Arie van der Stelt in gesprek met Johan Baggerman tijdens expositie over Merwedegijzelaars in 2010

Het vertellen van zijn verhaal grijpt Arie van der Stelt steeds opnieuw aan. Meerdere malen moet hij met een zakdoek zijn tranen wegvegen. Aan de muur heeft hij een herdenkingsbordje van Kamp Amersfoort hangen. "Altijd als ik ga eten, kijk ik eerst naar dat bordje. Maar ik heb met mijn vrouw nooit gesproken over Kamp Amersfoort of die tijd in Duitsland. Je duwt je gevoel weg, je wilt het eigenlijk niet weten. En niemand begrijpt je. Ik ben ook nooit meer teruggeweest naar Kamp Amersfoort. Er was geen erkenning voor ons als Merwedegijzelaars. Ook niet voor mijn moeder, die haar man en twee kinderen verloor in de oorlog. Ze was doof geworden en iemand heeft nog een gehoorapparaat voor haar geregeld. Maar dat was dan ook het enige. Ik denk nog vaak aan Kamp Amersfoort, die tijd was toch wel het ergste. Dan droom ik van Kotälla en dat ik alleen op het excercitieterrein loop met hem. Als ik alleen thuis ben, zet ik altijd de televisie aan. Dan wil ik alles zien over de oorlog, ook al is het nog zo erg."

Arie van der Stelt kreeg het eerste exemplaar van het boek 'Brabantse Merwedegijzelaars' uitgereikt, links van hem Gerrit den Hollander

Maar ook het interview met Merwedegijzelaar Krijn Janse, met Jenneke voor den Dag-Kramer (echtgenote van een Merwedegijzelaar) en Thijs Versteeg (zoon van een Merwedegijzelaar) is me altijd bij gebleven. 

Kampnummer van Merwedegijzelaar Toon voor den Dag

Documentaire over Merwedegijzelaars

Bij de NOS wordt op zaterdagavond 4 mei vanaf 20.30 uur een documentaire uitgezonden over de Merwedegijzelaars. In 2011 schreef ik een boekje over de Brabantse Merwedegijzelaars, maar Anja van de Starre was al veel eerder begonnen de geschiedenis van deze vergeten groep oorlogsslachtoffers op te tekenen op haar website over de Merwedegijzelaars. 

Gemaakt door Isaak Baelde, een van de Merwedegijzelaars

De gijzelaars werden opgepakt tijdens een razzia op 16 mei 1944 in de Biesbosch, maar ook in Sliedrecht en Hardinxveld. Voor het schrijven van het boekje mocht ik enkele van die gijzelaars interviewen, dat maakte destijds diepe indruk op mij. Mensen die na meer dan vijftig jaar bijna nog iedere nacht droomden van Joseph Kotella, kampbewaker in Kamp Amersfoort. 

Krijn Janse, die zei 'Ik heb zwarte sneeuw gezien" over de verschrikkingen die hij meemaakte als Merwedegijzelaar

Boekje Merwedegijzelaars voor schooljeugd

De Merwedegijzelaars Arie van der Stelt en Johan Baggerman uit Werkendam

 

Vandaag was de presentatie van het boekje 'Helsluis' van de Historische Vereniging Hardinxveld-Giessendam. Schrijver is Judith Brinkman, illustrator Jesse Boom uit Hardinxveld heeft het verhaal van passende illustraties voorzien.

Het boekje gaat over de Merwederazzia en wordt verteld vanuit het perspectief van het meisje Anna in het voorjaar van 1944. Het is speciaal geschreven voor de groepen 7 en 8 van het basisonderwijs in Hardinxveld-Giessendam en Sliedrecht. Dankzij de Historische Verenigingen van beide dorpen kan het boekje gratis verspreid worden op de basisscholen in Hardinxveld en Sliedrecht. Nog deze week worden de boekjes daar bezorgd, inclusief een lesbrief, zodat de leerkrachten er op een inspirerende manier aandacht aan kunnen geven.

Het boekje 'Helsluis' dat werd geschreven voor de jeugd uit groep 7 en 8

Judith Brinkman reikte het eerste exemplaar van het boekje vanmiddag uit aan Marius den Breejen, een oud-Merwedegijzelaar. Op 16 mei 1944 werd hij in Hardinxveld opgepakt en via Kamp Amersfoort op transport naar Duitsland gesteld. Ook oud-gijzelaar Cees Mijnster was aanwezig, net als Piet Smit. Met het doodschieten van de vader van Smit op 14 april 1944 is de hele geschiedenis van de Merwedegijzelaars feitelijk begonnen. Bij de Historische Vereniging Werkendam en De Werken c.a. verscheen in 2011 een boekje (inmiddels uitverkocht) over de Brabantse Merwedegijzelaars. 

Bijgaand een foto waarop Judith en Anja van de Starre met de heren Den Breejen (rechts) en Mijnster staan en ook een afbeelding van de cover van het boekje.

Belangstellenden kunnen het boekje voor € 7,50 aanschaffen via de Historische Vereniging Hardinxveld-Giessendam

 

Karel was bijna vrij, maar keerde nooit meer terug

Vandaag is het 75 jaar geleden dat de Britse luchtmacht in de baai bij Lubeck het schip Cap Arcona bestookte met bommen. Het brandende schip met daarop honderden overlevenden van de Duitse vernietigingskamp Neuengamme vinden zo alsnog de dood. Bijna vrij en toch de oorlog niet overleefd. 

Karel van Hartingsvelt

Een van de slachtoffers is Karel Johannes van Hartingsvelt uit Werkendam. Hij is 16 mei 1944 opgepakt in de Biesbosch als één van de honderden Merwedegijzelaars. De laatste maanden had ik veelvuldig contact over Karel met Wim van den Heerik, die zijn oorlogsverleden uitgebreid heeft uitgezocht. Een ander bekend slachtoffer van de ramp met de Cap Arcona is Waldemar, de vader van Sonny Boy. Pas zag ik nog de prachtige film die werd gemaakt van het gelijknamige boek van Annejet van der Zijl. 

Zijn zwager Egbert Hutten schreef een oproep in weekblad de Vrije Stem op 16 juni 1945 

Op zaterdag 16 mei aanstaande zou het monument voor de Merwedegijzelaars onthuld worden. Exact 76 jaar na de dag van de grote vergeldingsrazzia. Kunstenaar Richard van der Koppel heeft het monument in drie delen zo goed als gereed, in Werkendam zou het monument een plekje krijgen op de Sasdijk vlakbij het pontje naar Boven-Hardinxveld. Omdat op 16 mei geen sprake kan zijn van de aanwezigheid van een grote groep mensen is besloten de onthulling uit te stellen naar een nog nader te bepalen datum, zo liet initiatiefnemer Anja van der Starre per mail weten. Om recht te doen aan het leed van de slachtoffers is het belangrijk dat zoveel mogelijk nabestaanden en andere geïnteresseerden aanwezig kunnen zijn. Een van hen is in elk geval Piet Kramer, zoon van een Merwedegijzelaar.