Wind Water Wieken in Uppels Gemaal

Schetsen van Vic Gremmer van het Liniepad

Gedurende vijf weekenden van 25 april tot en met 17 mei 2026 organiseert de Stichting KunstinAltena in deze ruimte de duo-expositie van Marianne Meijer (keramiste) en Vic Gremmer (schilder/tekenaar). Naast het exposeren van hun werk, zal Vic Gremmer tijdens de expositiedagen ter plekke ook schilderen aan een drieluik zodat de bezoekers het ontstaan van zijn werk kunnen meebeleven. Het interieur van het Uppels Gemaal is gerenoveerd om te kunnen dienen, niet alleen als expositieruimte maar ook als tijdelijke werkplek voor kunstenaars en als cultureel trefpunt. Een mooi resultaat van samenwerking van de Molenstichting Land van Heusden en Altena met de Stichting KunstinAltena en het Liniepadfestival.

Uilenkast van Marianne Meijer

Marianne Meijer en Vic Gemmer raakten geboeid en geïnspireerd door de ligging van het gemaal in het gebied van de Zevenbansche Boezem tussen de Zandwijkse en de Uitwijkse molen. Een uniek, klein natuurgebied. Wandelend of fietsend via het Liniepad van Fort Altena naar de vesting Woudrichem of vice versa, ontkomt de voorbijganger niet aan het magnifieke gezicht op de Zandwijkse en Uitwijkse Molen en het naastgelegen Uppels Gemaal.

Het Uppels gemaal

De opening van de duo-expositie vindt plaats op zaterdag 25 april 2026 om 13.30 uur door Daphne van Hekken en Hannie Visser-Kieboom. De expositie is geopend, steeds van 13.00 tot 17.00 uur, in de weekenden van 25 en 26 april, van 2 en 3 mei, van 9 en10 mei (tevens Nationale Molendagen) en van 16 en 17 mei. Het Uppels Gemaal (Uppelse steeg 2, Sleeuwijk) is alleen per fiets en te voet bereikbaar. Vanaf Sleeuwijk via de Roef en vanaf Uppel via De Omloop.

Oude foto van het gemaaltje

In Werkendam wint de heilige koe het van de Middeleeuwse Burcht

Opgraving van de Burcht in 2004

Twintig jaar geleden waren er opgravingen van de Burcht in Werkendam; prachtig om te zien dat de muurresten net onder het maaiveld te zien waren. Toen werden ook plannen gemaakt om bij herinrichting van het gebied de historie van de Burcht te laten herleven; bijvoorbeeld in het stratenpatroon of met een infomatiebord of op een andere creatieve manier. Bijzonder teleurstellend om te zien dat van alle die mooie plannen niets terecht is gekomen. De heilige koe heeft het weer gewonnen, het is gewoon een parkeerplek geworden.

De parkeerrplaats op de resten van de Werkendamse Burcht

Ooit gaf de voormalige gemeente Woudrichem toestemming om op de resten van een Middeleeuwse waterburcht in Giessen huizen te bouwen, maar of dit nu minder erg is ....... Op die plek werd tenminste nog een verwijzing naar de burcht geplaatst!

Ode aan Internationale Vrouwendag

Hennie Schermers, Marloes Hofstede en Fientje Bax

Op deze Internationale Vrouwendag is het goed om opnieuw aandacht te vragen voor een evenredige vertegenwoordiging van vrouwen en mannen in gemeenteraden. Voor de komende gemeenteraadsverkiezingen op 18 maart staan in de Gemeente Altena 25,01 procent vrouwen op de kieslijsten. Vier jaar geleden was dat nog 25 procent! Als we in dit tempo doorgaan duurt het nog tientallen jaren alvorens een evenredige vertegenwoordiging is bereikt. Hoogste tijd dus om nogmaals de Toontje Sprengerpluim uit te reiken, deze keer aan Tineke Zaal - van der Steen voor haar jarenlange inzet als volksvertegenwoordiger en voorbeeldrol voor andere vrouwen, maar ook in haar werk als leraar op een basisschool waar ze altijd aandacht had voor het #vrouwenkiesrecht.

Luister naar aflevering vijf van deze podcastserie

Zaterdag was ik nog in het museum in #Brielle, waar het boek 'Ware wonderdieren' van Margit van der Steen werd gepresenteerd over de eerste vrouwen die werden gekozen in gemeenteraden, provincie en Eerste en Tweede Kamer! Ook zo blijft de aandacht voor de pioniersrol van vrouwen bestaan.

Wendy van Ooyen, Rieka Vos en Rianne Dekker

In mijn zesdelige #podcastserie PodcastJunkies, verslaafd aan audio! over #ToontjeSprenger besteed ik eveneens aandacht aan dit onderwerp. Met bijzondere gasten zoals Anne-Wil Maris Paula Jorritsma-Verkade Carla G.J. Breuer Hennie Schermers Marloes Hofstede fientje Bax Dorothé Kieboom Fanny Kuijper Pieter Verhoeve Lilian Janse-van der Weele Vijf afleveringen zijn inmiddels te beluisteren, deze week verschijnt de laatste aflevering met Wendy Van Ooijen - van Breugel Rianne Dekker-Boelhouwers Rieka Vos

Met Dorothe Kieboom

#Stemopeenvrouw Atria, kennisinstituut voor emancipatie en vrouwengeschiedenis Margit van der Steen #straatnamen #meervrouwopstraat

Podcast: Toontje Sprenger, de vrouw die Altena veranderde

Helemaal verguld met de start van de zesdelige podcastserie 'Toontje Sprenger, de vrouw die Altena veranderde!'.  Gemaakt met podcastagency PodcastJunkies uit Werkendam. 

In deze eerste aflevering van 'Toontje Sprenger: Dé vrouw die Altena veranderde' maken we kennis met het leven en de betekenis van Toontje Sprenger (1872–1947), het eerste vrouwelijke raadslid in het Land van Heusden en Altena

Samen met raadslid Anne-Wil Maris gaat host Hannie Visser-Kieboom in gesprek over de historische context waarin Toontje actief werd. Hoe bijzonder was het om als vrouw politiek actief te zijn in een tijd waarin vrouwen nog maar net stemrecht hadden? Wat weten we eigenlijk écht over Toontje en wat moeten we ons verbeelden?

Aan de hand van archiefonderzoek, verhalen over de strijd om het vrouwenkiesrecht en een persoonlijke brief die Hannie schreef vanuit Toontjes perspectief, ontstaat een indringend beeld van een vrouw die haar tijd ver vooruit was. We horen over haar cafe in Sleeuwijk, haar benoeming in 1939, de impact van de oorlog en haar plaats in de lokale geschiedenis. 

Tegelijkertijd wordt de brug geslagen naar het heden. Hoe is het om anno nu vrouw in de politiek te zijn en waarom zijn rolmodellen belangrijk? Een aflevering over geschiedenis, moed en de kracht van vrouwen die hun stem laten horen. 

Een ontmoeting op straat met drie Limburgse vrouwelijke raadsleden

Mocht de week ooit acht dagen duren, dan zou ik de achtste dag wijden aan het schrijven over de eerste vrouwelijke raadsleden in alle gemeenten in Nederland. Sommigen gemeenten kregen al een vrouwelijke raadslid in 1919, anderen moesten langer wachten. Sommigen gemeenten eerdere deze bijzondere vrouwen met een straatnaam.

Straat in Valkenburg

Vijf jaar geleden begon ik met mijn onderzoek naar de namen en verhalen van deze vrouwen. Soms waren de namen snel gevonden, anderen kosten meer tijd. Ik achterhaalde dertig gemeenten die een straat vernoemde naar het eerste vrouwelijke raadslid. En sinds een aantal jaren probeer ik ook foto's te maken van die straatnaambordjes, meestal een keer ergens in de zomer. Zo reed ik twee weken geleden naar Limburg, om precies te zijn naar Valkenburg, Roermond en Venlo. Om met eigen ogen te zien dat daar straten zijn vernoemd naar Stiena Ruypers, Mathilde Haan en Engeliena Schaap. De meest sjieke straat was in Valkenburg het Stiena Ruyperspark; Roermond was de enige gemeente die ook uitleg gaf over de straatnaam. 

Stiena Ruypers

Na het fotograferen van de straatnaambordjes probeerde ik ook de verhalen van deze vrouwen te achterhalen. Stiena Ruypers is misschien de meest bijzondere vrouw; zij was in 1919 samen met Willy Hofman-Poot de eerste vrouwelijke wethouder in Nederland. Om Stiena te eren wordt in Valkenburg regelmatig de Stiena Ruyper Ring uitgereikt, ook is een borstbeeld van haar onthuld in Valkenburg. 

Straat in Roermond

Ook apotheker Mathilde Haan uit Roermond was baanbrekend in haar tijd, ze werd net als Stiena raadslid in 1919 en verwierf een plekje in de Canon van Limburg.  Al sinds 1998 wordt in Roermond jaarlijks de Mathilde Haan speld uitgereikt om de herinnering aan haar verhaal levend te houden.

Mathilde Haan

Engeliena Schaap of Engeliena Witman-Blok (1897-1993) werd in 1932 als eerste vrouwelijke raadslid gekozen in Venlo, ze bleef slechts twee jaar raadslid. In de oorlog moest ze als Joodse vrouw onderduiken met haar man en zoon Philip, haar man overleefde de oorlog niet. Later hertrouwde ze met Berend Schaap. Met die naam kreeg ze een straatnaam in Venlo. Op 95-jarige leeftijd kreeg ze ook nog de Gouden Speld van de gemeente Venlo overhandigd van de burgemeester.

Straat in Venlo

Van anonieme polderdame tot dijkgraaf Tanja Cuppen

Met de recente viering van 750 jaar historie van Waterschap Rivierenland is het goed nog even in de geschiedenis te duiken bij de installatie van de nieuwe dijkgraaf Tanja Cuppen. 

Dijkgraaf Tanja Cuppen krijgt felicitaties van Commisaris van de Koning Henri Lenferink

De weduwe die in 1491 wordt benoemd in de functie van gezworene van het dorp Wijk krijgt als belangrijkste taak het omslaan en invorderen van belasting- en waterschapslasten. We kennen haar niet bij name, we weten alleen dat ze de weduwe was van Wouter Andriessen. Louter en alleen omdat zij weduwe is, krijgt zij de taak van gezworene toebedeeld, een taak die is voorbehouden aan mensen met eigen grondbezit. Als grondbezitter heeft deze weduwe dus stemrecht in het polderbestuur. Gehuwde vrouwen komen in die tijd niet voor in de administratie van de polderbesturen. 

Cadeau's voor de dijkgraaf met een paar stevige laarzen

In de Middeleeuwen is de hele boerenbevolking betrokken bij het lokale waterbeheer, het merendeel van hen is man. Deze weduwe van Wouter Andriessen is dus een uitzondering. Laten we haar voor dit verhaal polderdame noemen. Anoniem weliswaar, maar haar leven is niet onopgemerkt gebleven. Professor Peter Hoppenbrouwers heeft over haar geschreven in zijn dissertatie ‘Een Middeleeuwse samenleving’ rondom de stad Heusden. Is deze polderdame haar tijd ver vooruit door de taak van gezworene op zich te nemen? Of is ze gewoon een slimme meid, die ook toen al besefte dat vrouwen hun stem moeten laten gelden? 

Ondertekening van de benoeming tot dijkgraaf

We leven thans in 2024, 531 jaar nadat deze polderdame opduikt in de archieven van het waterschap. In de 21e eeuw zijn juist meer en meer vrouwen betrokken bij het werk van het waterschap. We zien het bij de mensen die hier werken, maar ook in ons bestuur. Werden in 2008 slechts drie vrouwen gekozen in het Algemeen Bestuur, in 2023 waren dat elf vrouwen. Ook bestaat ons college van dijkgraaf en heemraden uit twee vrouwen. En met de komst van onze dijkgraaf straks uit drie vrouwen! Het vervult me met trots dat vandaag voor het eerst in onze 751 jaar historie een vrouw benoemd is tot dijkgraaf. Ze treedt daarmee in voetsporen van die anonieme polderdame uit Wijk. Vanaf deze plaats wil ik haar namens alle vrouwen in dit bestuur heel veel succes wensen in haar werk als dijkgraaf. 

Mijn vijfde dijkgraaf bij Waterschap Rivierenland

Tijdens de AB vergadering van Waterschap Rivierenland van 21 juni werd bekendgemaakt dat Tanja Cuppen wordt voorgedragen als nieuwe dijkgraaf. Voor het eerst in de historie va 750 jaar Waterschap Rivierenland wordt een vrouw dijkgraaf.

Tanja Cuppen en waarnemend dijkgraaf Goos den Hartog

Voor mij wordt Tanja de vijfde dijkgraaf die ik heb gekend. Eerder hadden we in Werkendam natuurlij kook nog dijkgraaf Den Dekker, maar die heb ik niet persoonlijk gekend. De eerste dijkgraaf die ik wel persoonlijk kende was Bastiaan Snoek. Daar maakte ik kennis mee tijdens mijn werk voor het Nieuwsblad. Toen hield Hoogheemraadschap Alm en Biesbosch nog persgesprekken en in een van die gesprekken vertelde Bastiaan Snoek over een rapport waarin werd voorspelt dat het vanwege de klimaatveranderingen vaker zou gaan regenen. Maar later als AB lid had ik ook regelmatig contact met Bastiaan, ook omdat hij actief was op vele fronten zoals bij de Molenstichting en de ANV. 

Bastiaan Snoek bij zijn afscheid als dijkgraaf

Mijn tweede dijkgraaf was Gerrit Kok, hij heeft mij nog beëdigd als burgerlid in januari 2009. Na de eerste algemene verkiezingen voor de waterschappen in 2008 was ik niet gekozen tot AB lid, maar mocht wel als burgerlid aan de slag. Gerrit Kok was een beminnelijk mens en van wat ik me herinner was zijn gezag onomstreden. Als afscheidscadeau kreeg een gemaal bij Kinderdijk zijn naam, de onthulling vond plaats op een ijskoude dag. Ik ben ook nog bij zijn uitvaart geweest, daar werd het lied gezongen van John Denver 'Take me home, courntry roads'.  Prachtig!

.

Dijkgraaf Gerrit Kok bij zijn gemaal

Na Gerrit Kok werd Roelof Bleker dijkgraaf, hij heeft mij beëdigd voor mijn eerste termijn als AB lid, dat was in 2015. Verder heb ik niet heel veel persoonlijke herinneringen aan hem. Mijn vierde dijkgraaf was Co Verdaas. Iemand die echt oog had voor de positie van de AB leden bij Waterschap Rivierenland. ,,Iedereen moet na vier jaar het gevoel hebben dat zij ertoe deed in het bestuur", zo liet hij meermalen weten. In de jaren dat Co onze dijkgraaf was, mocht ik meerdere keren evaluatiegesprekken voeren over zijn werk als dijkgraaf. Gesprekken waar ik warme herinneringen aan heb.We zagen Co dan ook met pijn in het hart vertrekken.

Roelof Bleker nog samen met heemraad Henk Driessen

En dan nu mijn vijfde dijkgraaf, Tanja Cuppen. Zij is nu voorgedragen voor de benoeming door de minister, ze zal daarna in september aan de slag gaan als dijkgraaf. Ik kijk nu al uit naar samenwerking met mijn vijfde dijkgraaf.

.

Co Verdaas begint als dijkgraaf

p.s. de waarnemend dijkgraven Mathieu Gremmen en Goos den Hartog heb ik niet meegerekend!

Een eeuw dieselgemaal Polder Sliedrecht in Bleskensgraaf

Onder grote belangstelling is op vrijdag 17 mei het boekje Een eeuw dieselgemaal Polder Sliedrecht in Bleskensgraaf in het gelijknamige gemaal gepresenteerd. 

Jan Boele overhandigt het boekje aan Ton Spek

De schrijver Jan Boele overhandigde de eerste exemplaren aan wethouder Maarten van Helden van de gemeente Molenlanden, wethouder Ton Spek van de gemeente Sliedrecht en heemraad Henk van ’t Pad van Waterschap Rivierenland. De aanleiding voor de presentatie was dat het dit jaar een eeuw geleden is dat de motor van dieselgemaal Polder Sliedrecht in Bleskensgraaf voor het eerst in werking ging en hij functioneert nog steeds! Jan Boele legde tijdens de presentatie uit waarom het water van deze Sliedrechtse polder sinds ongeveer 1369 in Bleskensgraaf in de Alblas wordt geloosd.

Het dieselgemaal van de polder Sliedrecht maalde tussen 1924 en 1978 het overtollige water uit die polder via de Sliedrechtse Binnenvliet richting de Alblas. Het is dit gemaal dat de moeilijke jaren van de Tweede Wereldoorlog overleefde en een belangrijke bijdrage leverde aan het wegmalen van het vele water tijdens de watersnoodramp van 1 februari 1953. Vanaf 1978 nam een elektrisch gemaal die rol over en bleef het dieselgemaal dankzij de inzet van machinist Jan Verstoep functioneren.

In het boekje wordt de lezer meegenomen in wat het bestuur van polder Sliedrecht deed om het water in de polder op het juiste peil te houden en wat het bestuur en de vrijwilligers van de Regionale Gemalenstichting Alblasserwaard en Vijfheerenlanden sinds 2005 doen om dit unieke dieselgemaal als een cultuurhistorische parel voor toekomstige generaties te bewaren.

Het boekje is voor de prijs van € 5,- te koop in dieselgemaal Polder Sliedrecht, Abbekesdoel 93a op elke derde zaterdag van de maand tussen 10.00 en 16.30 uur. Meer informatie vindt je op de website www.gemalenalblasserwaardvijfheerenlanden.nl

Thermisch Gereinigde Grond in de Noordwaard heeft invloed op de waterkwaliteit

Wie vaker mijn blog heeft gelezen, weet dat ik me al langere tijd zorgen maak over de gevolgen van het gebruik van de Thermisch Gereinigde Grond in de Noordwaard. Onderzoek heeft nu uitgewezen dat wel degelijk sprake is van invloed op de waterkwaliteit. 

Protest van bewoners tegen gebruik Thermisch Gereinigde Grond

Donderdag werd de Quick Scan van het Deltaris onderzoek van 2019-2023 openbaar. Onderstaand enkele citaten uit de samenvatting. 

Op basis van eerdere onderzoeken naar TGG is een signatuur vastgesteld van stoffen die gerelateerd zijn aan TGG en als indicatoren kunnen dienen voor uitloging van TGG in het gebied en welke ook zichtbaar kunnen zijn in het oppervlaktewatermetingen.

De aangemerkte TGG-signatuur voor oppervlaktewater omvat onder andere zware metalen (zoals arseen, antimoon, barium, en molybdeen), hoog pH en EC, kationen (natrium, kaliumcalcium), anionen (bromide, chloride, sulfaat), en vluchtige organische stoffen (benzeen, tolueen, fenantreen, beta-HCH en 1,2,4-trichloorbenzeen).

Uit de analyse van de oppervlaktewatermetingen blijkt dat op basis van de eerder genoemde signatuurstoffen in een effect van TGG zichtbaar is in het oppervlaktewater (en daarmee, vanwege de uitlogingspaden, zeer waarschijnlijk ook in het grondwater). Met name de aangetroffen verhoogde concentraties van zouten sulfaat, bromide en bromide[1]chlorideverhoudingen maken beïnvloeding van het oppervlaktewater door TGG waarschijnlijk. Voor enkele zware metalen (o.a. arseen, strontium, mangaan en magnesium)is er ook een correlatie tussen verhoogde concentraties en teensloten bij dijken met TGG gevonden.

Thermisch Gereinigde Grond in de Noordwaard

Voor de set met stoffen gerelateerd aan TGG worden voor arseen en de zouten (bromide, chloride en sulfaat) bij enkele locaties naast dijken met TGG normen voor waterkwaliteit overschreden die niet worden overschreden in teensloten bij dijken zonder TGG. Met de

huidige meetfrequentie is het echter lastig vast te stellen of het om enkele uitschieters gaat of om structurele normoverschrijdingen. Daarnaast is op basis van deze meetreeks het risico dat het gebruik van het oppervlaktewater als irrigatiewater tot effecten op de gewasgroei leidt gering. Aanbevolen wordt om ook de situatie in het grondwater en de bodem beter in beeld te brengen aan de hand van grondwatermonitoring en modellering, om zo een completere risico inschatting van de effecten van TGG te kunnen opzetten.

Open dag op energiefabriek in Sleeuiwjk

Met de commissie Waterketen waren we dinsdag te gast op de Energiefabriek in Sleeuwijk. Als commissie bespraken we dinsdagmiddag de aanpassingen op de rioolwaterzuivering in Arnhem en de voortgang van de energietransitie. 

Het hek wilde aanvankelijk niet open, dus daar stonden we als bestuurders

De energie fabriek in Sleeuwijk is al drie jaar in bedrijf en produceert dagelijks 3820 m3 groen gas voor 1000 huishoudens. Op zaterdag 14 oktober wordt een open dag gehouden op de rioolwaterzuivering en kunnen ook bewoners een kijkje nemen op het complex. 

Aan en afvoer van slib en slibkoek

Bijenhotel op het terrein van de energiefabriek

Reparatie van een lekke afvoer

.

.