De brieven van Toontje Sprenger

Toontje Sprenger was het eerste vrouwelijke raadslid in Altena

In aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen schrijft Toontje Sprenger de komende weken voor Vrouw en Altena brieven naar vrouwen op de kieslijsten voor de gemeenteraadsverkiezingen. Haar eerste brief schrijft Toontje Sprenger aan wethouder en lijsttrekker van Progressief Altena Paula Jorritsma. Zo wil ze aandacht vragen voor meer vrouwen in de politiek en 100 jaar vrouwenkiesrecht in 2019, maar ook alle lezers meenemen in het levensverhaal van deze bijzondere vrouw. Toontje Sprenger (1872-1947) runde samen met een zus en broer een goedlopend café annex veerhuis bij het veer Sleeuwijk-Gorinchem; ooit onderdeel van de route Napoleon. Met het veer stak in 1811 de gemalin van Napoleon, keizerin Marie Louise over.

Grafsteen van Toontje Sprenger op de begraafplaats aan het Kerkeinde te Sleeuwijk

Toontje Sprenger was in 1939 het eerste vrouwelijke raadslid in het Land van Heusden en Altena in de gemeente De Werken c.a. Ze bleef niet lang raadslid; in 1941 werden de gemeenteraden ontbonden door de Duitse bezetter. Na afloop van de Tweede Wereldoorlog keerde ze niet terug als raadslid. Het levensverhaal van Toontje Sprenger inspireerde Hannie Visser-Kieboom tot het jaarlijks uitreiken van de Toontje Sprengerpluim voor een vrouw die zich heeft ingezet voor meer vrouwen in politiek en bestuur. In 2018 werd deze voor de tiende keer uitgereikt aan minister Carola Schouten.

Het Toontje Sprenger ontbijt

Op de foto links Toontje Sprenger (zittend rechts) met haar zus Bet en dienstbode An van der Koppel (links zittend) 

Vrouw en Altena houdt in het kader van Internationale Vrouwendag (8 maart) op zaterdag 7 maart vanaf 08.00 uur het Toontje Sprenger ontbijt bij restaurant Boven de Rivieren. Het thema van Internationale Vrouwendag is dit jaar economische zelfstandigheid van vrouwen. Het ontbijt wordt geserveerd voor ondernemende, ambitieuze of politiek actieve vrouwen uit het Land van Heusden en Altena die hun eigen brood verdienen. Tijdens een lekker en gezond ontbijt ter ere van Internationale Vrouwendag staat ook multitasken op het menu. Tussendoor geven enkele vrouwen een pitch en wordt Kennispunt Altena geïntroduceerd. Tevens wordt de vacaturebank voor vrouwelijke bestuurders gepromoot. Als toetje wordt de toekenning van de zevende Toontje Sprenger Pluim bekendgemaakt. Aanmelden graag voor dinsdag 3 maart via info@stichting-altena-kennispoort.nl Het Toontje Sprengerontbijt is een initiatief van Fientje Bax, Paula Jorritsma en Hannie Visser-Kieboom in samenwerking met Rabobank Altena.

Naamgever van het ontbijt is Toontje Sprenger (1872-1947), de eerste vrouwelijke politica in het Land van Heusden en Altena die in 1939 werd gekozen tot raadslid van de gemeente Sleeuwijk. Naast raadslid runde Toontje samen met haar broer en zus in Sleeuwijk het veerhuis Sprenger, niet ver van restaurant Boven de Rivieren. Toontje Sprenger is tevens de naamgever van de pluim die jaarlijks wordt uitgereikt aan een vrouwelijke politica om zo vrouwen te stimuleren politiek en bestuurlijk actief te worden. Eerdere pluimen werden door Hannie Visser-Kieboom  uitgedeeld aan de raadsleden Hetty van der Stelt en Hennie Schermers, wethouders Sylvana de Backer, Loes Lijmbach en Paula Jorritsma en burgemeester Carla Breuer.

http://www.bhic.nl/ontdekken/verhalen/toontje-sprenger-de-aletta-jacobs-van-het-land-van-heusden-en-altena

Opnieuw pleidooi voor Toontje Sprenger straat

Bij de gemeente Altena is een bezwaarschrift ingediend tegen de straatnaam ‘Traverse’ in Sleeuwijk. Het college besloot 19 november voor die naam te kiezen, terwijl al sinds 2011 een verzoek bij de gemeente ligt om in het dorp Sleeuwijk een straat te vernoemen naar Toontje Sprenger, het eerste vrouwelijke raadslid in de gemeente Altena. 

Burgemeester Carla Breuer kreeg in 2011 al een straatnaambord voor Toontje Sprenger

In 2011 werd aan burgemeester Carla Breuer bij de toekenning van de Toontje Sprengerpluim een pleidooi gehouden voor die straatnaam. Dat werd nog eens onderstreept door het uitreiken van een straatnaambord. Op 14 mei 2015 is het verzoek voor de Toontje Sprenger straat schriftelijk ingediend bij de gemeente Werkendam. De keuze voor de naam ‘Traverse’ is een gemiste kans om in 2019 – bij de viering van 100 jaar vrouwenkiesrecht – een straat te vernoemen naar deze eerste vrouwelijke politica in de gemeente Altena.

Toontje Sprenger, het eerste vrouwelijke raadslid in de gemeente Altena

Enkele argumenten voor een Toontje Sprengerstraat:

-De gemeente Altena telt bijna 1000 straten verdeeld over 21 dorpen. Van die bijna 1000 straten zijn 97 straten vernoemd naar een man. Zo zijn bijvoorbeeld twaalf straten genoemd naar een burgemeester, ook kregen meerdere wethouders een straatnaam. Van de bijna 1000 straten zijn er 26 genoemd naar een vrouw, 18 keren ging het daarbij om een lid van onze Koninklijke familie. Zo zijn dus slechts 8 straten vernoemd naar een vrouw uit onze regio.

-In de gemeenteraad en het college van B & W van Altena is nog altijd geen sprake van een evenredige vertegenwoordiging van vrouwen. Zo zijn zeven van de 31 raadsleden vrouw en telt het college slechts één vrouw.

-Het vernoemen van een straat naar Toontje Sprenger kan een stimulans zijn voor vrouwen om politiek actief te worden. Dit geheel in lijn van de jaarlijkse uitreiking van de Toontje Sprengerpluim aan een vrouw die politiek en/of bestuurlijk actief is en een voorbeeldfunctie heeft voor andere vrouwen in Altena.

Een straatnaambord is er al voor de Toontje Sprenger straat (of hof)

Het bezwaarschrift tegen de straatnaam ‘Traverse’ wordt in de eerstvolgende bezwarencommissie van de gemeente Altena behandeld. De datum is nog niet bekend. 

Vrouwenkiesrecht door de ogen van Toontje Sprenger

Taartjes met de beeltenis van Toontje Sprenger

In 1919 wordt in Nederland het vrouwenkiesrecht ingevoerd. In het Land van Heusden en Altena wordt twintig jaar later, in 1939, Toontje Sprenger als eerste vrouw gekozen tot raadslid in de gemeente Sleeuwijk en De Werken c.a. Toontje Sprenger is niet als eerste vrouw politiek actief in de regio, dat is Margaretha Ridderhof die in 1923 op de kieslijst staat in de gemeente Werkendam, maar niet gekozen wordt. Adrie Werther-van Suijlekom is in 1965 in de gemeente Almkerk de eerste vrouwelijke wethouder in de regio. Negentig jaar na toekenning van het vrouwenkiesrecht wordt Carla Breuer de eerste vrouwelijke burgemeester in de regio.

Toch is nog altijd geen sprake van een gelijke verdeling in de politiek van mannen en vrouwen. Om die reden wordt sinds 2009 in de regio de Toontje Sprenger Pluim uitgereikt om zo vrouwen te stimuleren politiek actief te worden. Dit boekje is een uitgave ter gelegenheid van de uitreiking van de vijfde Toontje Sprenger Pluim op 8 maart 2013. 

Het boekje is voor vijf euro exclusief verzendkosten te bestellen bij hanviskie@gmail.com

Dertiende pluim van Toontje Sprenger

Alles is anders sinds corona, zo ook de uitreiking van de Toontje Sprengerpluim. Niet zoals de laatste jaren in aanwezigheid van veel vrouwen, maar dit keer al wandelend door Sleeuwijk, het dorp waar Toontje haar leven lang heeft gewoond.

Anne-Wil Maris neemt de Toontje Sprengerpluim in ontvangst

Zo wandelde ik samen met Anne-Wil Maris en Leny van der Ham op het Hoekeinde tegenover het voetveer van Sleeuwijk naar Gorinchem. Daar waar ze ooit de scepter zwaaide in haar eigen cafe dat ze met een broer en zus runde. Bezochten we haar graf op de begraafplaats bij het Sleeuwijks kerkje. Stonden we stil bij de burgemeesterswoning aan de Rijksstraatweg en arriveerden ten slotte bij het voormalige gemeentehuis van Sleeuwijk. 

Toontje Sprenger

Zo vond de uitreiking van de pluim plaats bij het raadhuis, waar Toontje Sprenger van 1939-1941 raadslid was. De Toontje Sprengerpluim werd eerder uitgereikt aan Hetty van der Stelt, Sylvana de Backer, Carla Breuer, Loes Lijmbach, Hennie Schermers, Paula Jorritsma, Marienke de Boer-van Lankeren, Jenneke Komejan, Corine Verweij, Carola Schouten, Riet de Graaf en Jade Buchholtz. Met het uitreiken van de pluim wordt zo jaarlijks aandacht gevraagd voor meer vrouwen in de politiek en in besturen. Zeven van de 31 raadsleden in Altena is vrouw; tevens heeft de gemeente één vrouwelijke wethouder. Van de zeven fracties in de raad zijn er drie die volledig uit mannen bestaan. 

Deze keer geen taartjes bij de uitreiking

Over een jaar worden nieuwe gemeenteraadsverkiezingen gehouden en juist in deze tijd gaan politieke partijen op zoek naar nieuwe talenten. De uitreiking van de pluim is dan ook een oproep aan alle partijen om vooral op zoek te gaan naar vrouwelijke, politieke talenten, zodat de gemeenteraad in 2022 een meer evenwichtige afspiegeling is van de samenleving. Om vrouwen meer zichtbaar te maken is tevens een verzoek ingediend bij de gemeente Altena om in het dorp Sleeuwijk een straat te vernoemen naar Toontje Sprenger. Dit verzoek staat inmiddels op de agenda van de straatnamencommissie. Ook elders in Nederland zijn straten vernoemd naar vrouwelijke raadsleden; het gaat om ca. dertig gemeenten. Zo kent Spijkenisse de Johanna Engwirda-Agricolastraat, genoemd naar het gelijknamige raadslid. Zij was van 1947-1953 raadslid. Raadslid Dorothe Kieboom reikt daar dit jaar voor het eerst de Johanna Engwirda-Agricola pluim uit aan voormalig PvdA raadslid Sylvia Broekmeulen. 

Het vroegere gemeentehuis in Sleeuwijk

Toontje Sprenger ontbijt

De grafsteen van Toontje Sprenger

Het Toontje Sprengerontbijt wordt 8 maart voor de tweede keer gehouden. Deze keer is het op fort Altena, thans wordt nog hard gewerkt aan het programma. Maar het wordt opnieuw een boeiend programma met aandacht voor een vacature bank voor vrouwelijke bestuurders. En uiteraard de uitreiking van de achtste Toontje Sprenger Pluim. Deze keer wil ik naast de uitreiking van de pluim ook bijzondere aandacht vragen voor het herstellen van de grafsteen van Toontje Sprenger, deze ligt op de begraafplaats in Sleeuwijk aan het Kerkeinde. Daar is ze begraven samen met haar broer en zuster,  waarmee ze café Sprenger bestierde aan het veer van Sleeuwijk naar Gorinchem.

Vijftiende Toontje Sprengerpluim voor Fientje Bax

De Toontje Sprengerpluim is dit jaar toegekend aan Fientje Bax uit Wijk en Aalburg. Al meer dan tien jaar zet zij zich met Vrouw & Altena in voor het meer zichtbaar maken van vrouwen in het Land van Heusden en Altena. Zo was ze initiatiefnemer voor de succesvolle verkiezingen van de meest ondernemende vrouw in de regio. Met de uitgave van enkele tijdschriften, maar ook door het opzetten van Altena Vrouwen in Besturen die de training ‘Vrouwen in Besturen’ opzette, om zo vrouwen te stimuleren om bestuurlijk actief te worden.  De Toontje Sprengerpluim is uitgereikt tijdens de viering van Internationale Vrouwendag in Xinix Nieuwendijk.

 

Uitreiking van de pluim aan Fientje Bax

 De Toontje Sprengerpluim werd eerder uitgereikt aan Hetty van der Stelt, Sylvana de Backer, Carla Breuer, Loes Lijmbach, Hennie Schermers, Paula Jorritsma, Marienke de Boer-van Lankeren, Jenneke Komejan, Corine Verweij, Carola Schouten, Riet de Graaf, Jade Buchholtz en Anne-Wil Maris. De Toontje Sprengerpluim, die sinds 2009 jaarlijks wordt uitgereikt rond Internationale Vrouwendag (8 maart) door Hannie Visser-Kieboom verwijst naar Toontje Sprenger, zij was in 1939 het eerste vrouwelijke raadslid in het Land van Heusden en Altena in de gemeente Sleeuwijk en De Werken c.a. Samen met een zus en broer runde ze café Sprenger bij het voetveer van Sleeuwijk naar Gorinchem. 

 

 

Uitreiking van de pluim aan Jade Buchholtz

Met het uitreiken van de pluim wordt zo jaarlijks aandacht gevraagd voor meer vrouwen in politiek en besturen. Besturen horen een afspiegeling te zijn van de maatschappij. Zo telt de huidige gemeenteraad van Altena zeven vrouwen (23 procent) en zijn twee van de vijf wethouders vrouw. Provinciale Staten van Brabant heeft 36 procent vrouwen en het bestuur van Waterschap Rivierenland 30 procent. Via https://stemopeenvrouw.com/stemhulp/ is te zien hoeveel vrouwen op 15 maart verkiesbaar zijn. De uitreiking van de pluim is ook een oproep om op een vrouw te stemmen.

Toontje Sprenger

 Om vrouwen meer zichtbaar te maken is tevens een verzoek ingediend bij de gemeente Altena om in het dorp Sleeuwijk een straat te vernoemen naar Toontje Sprenger. Dit verzoek staat inmiddels op de agenda van de straatnamencommissie. Ook elders in Nederland zijn straten vernoemd naar vrouwelijke raadsleden; het gaat om ca. dertig gemeenten.

Ooit krijgt Sleeuwijk een Toontje Sprengerstraat

Podcast: Toontje Sprenger, de vrouw die Altena veranderde

Helemaal verguld met de start van de zesdelige podcastserie 'Toontje Sprenger, de vrouw die Altena veranderde!'.  Gemaakt met podcastagency PodcastJunkies uit Werkendam. 

In deze eerste aflevering van 'Toontje Sprenger: Dé vrouw die Altena veranderde' maken we kennis met het leven en de betekenis van Toontje Sprenger (1872–1947), het eerste vrouwelijke raadslid in het Land van Heusden en Altena

Samen met raadslid Anne-Wil Maris gaat host Hannie Visser-Kieboom in gesprek over de historische context waarin Toontje actief werd. Hoe bijzonder was het om als vrouw politiek actief te zijn in een tijd waarin vrouwen nog maar net stemrecht hadden? Wat weten we eigenlijk écht over Toontje en wat moeten we ons verbeelden?

Aan de hand van archiefonderzoek, verhalen over de strijd om het vrouwenkiesrecht en een persoonlijke brief die Hannie schreef vanuit Toontjes perspectief, ontstaat een indringend beeld van een vrouw die haar tijd ver vooruit was. We horen over haar cafe in Sleeuwijk, haar benoeming in 1939, de impact van de oorlog en haar plaats in de lokale geschiedenis. 

Tegelijkertijd wordt de brug geslagen naar het heden. Hoe is het om anno nu vrouw in de politiek te zijn en waarom zijn rolmodellen belangrijk? Een aflevering over geschiedenis, moed en de kracht van vrouwen die hun stem laten horen. 

De overeenkomst tussen Johanna Engwirda-Agricola en Toontje Sprenger

Toontje Sprenger en Johanna Engwirda-Agricola hebben elkaar in leven waarschijnlijk nooit ontmoet. Toch hebben ze al tijden iets gemeenschappelijks, ze waren namen het eerste vrouwelijke raadslid in hun gemeente. Toontje in 1939 in Sleeuwijk en Johanna in 1947 in Spijkenisse.

Links op de foto mijn zus Dorothe

En laat nu in Spijkenisse al weer jarenlang mijn zus Dorothe Kieboom wonen; die daar sinds 2015 raadslid is. Door mijn enthousiaste verhalen over Toontje Sprenger en het uitreiken van de jaarlijkse pluim heeft zij dat idee overgenomen. Daar reikt ze nu de Johanna Engwirda-Agricola pluim uit. Dit jaar aan Ellen Slachter, zij was actief in het waterschap en de gemeenteraad en was aanjager van het project #Meervrouwenindepolitiek in Spijkennise en omgeving. Nu het idee van de pluim navolging heeft gekregen zou ik het wel heel leuk vinden als we in Altena ook in de voetsporen van Spijkenisse zouden treden. Daar bestaat al heel lang de Johanna Engwirda-Agricolastraat, terwijl we in Altena nog altijd wachten op een straat die vernoemd is naar Toontje Sprenger, ons eerste vrouwelijk raadslid in de regio. Helaas niet voor lang, de oorlog gooide roet in het eten, in 1941 werden de gemeenteraden door de bezetter ontbonden. Johanna Engwirda-Agricola was raadslid van 1947 tot 1953. 

.

Tiende toontje Sprengerpluim voor Carola Schouten

Minister Carola Schouten (rechts) tijdens de uitreiking van de Toontje Sprengerpluim in 2014.

De tiende Toontje Sprengerpluim is woensdagavond op kasteel Dussen toegekend aan minister Carola Schouten. Veertig jaar geleden werd ze geboren in Den Bosch, maar ze groeide op in Giessen. De minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit is een prachtig voorbeeld voor alle vrouwen in het Land van Heusden en Altena. Door hard werken is ze opgeklommen tot minister en daarmee laat ze zien dat je als vrouw alles kunt bereiken. Natuurlijk hadden we haar graag de pluim zelf overhandigd in Den Haag, maar dat paste zelfs niet in haar agenda. Carola Schouten was in 2014 wel bij de uitreiking van de Toontje Sprengerpluim aan Paula Jorritsma. Om te laten weten dat we in de regio trots zijn op haar, kon iedereen een persoonlijk kaartje schrijven aan de minister. Deze zijn overhandigd aan haar zus Marjan van der Meij, raadslid in de gemeente Woudrichem, zodat ze alsnog bij haar terecht komen. Mocht de minister binnenkort in Altena op bezoek komen, dan willen we haar uiteraard alsnog de pluim overhandigen.  

Toontje Sprenger, het eerste vrouwelijke raadslid

De Toontje Sprengerpluim werd eerder uitgereikt aan Hetty van der Stelt, Sylvana de Backer, Carla Breuer, Loes Lijmbach, Hennie Schermers, Paula Jorritsma, Marienke de Boer-van Lankeren, Jenneke Komejan en Corine Verweij. De Toontje Sprengerpluim, die jaarlijks wordt uitgereikt rond internationale Vrouwendag (8 maart) door Hannie Visser-Kieboom verwijst naar Toontje Sprenger, zij was in 1939 het eerste vrouwelijke raadslid in het Land van Heusden en Altena in de gemeente Sleeuwijk en De Werken c.a. Samen met een zus en broer runde ze café Sprenger bij het voetveer van Sleeuwijk naar Gorinchem. Met het uitreiken van de pluim wordt zo aandacht gevraagd voor meer vrouwen in de politiek. Ook wordt met de pluim een oproep gedaan aan alle politieke partijen om meer vrouwen op de kieslijsten te plaatsen. Van de 51 raadszetels in Altena worden er negen bezet door een vrouw (achttien procent); van de tien wethouders is er maar één een vrouw.

Toontje Sprenger pluim vergeefse moeite?

Toontje Sprenger, het eerste vrouwelijke raadslid in Altena

Terwijl mijn zus Dorothe in de bibliotheek van Rotterdam de bijeenkomst bijwoonde over meer vrouwen in de politiek, telde ik zuchtend het aantal vrouwen op de kieslijsten voor de gemeenteraadsverkiezingen op 21 november. Van de 209 kandidaten zijn 45 vrouw; een schamele 21 procent. Het aantal vrouwen lijkt maar niet te stijgen in de gemeentepolitiek. Omdat sprake is van herindelingsverkiezingen is het moeilijk een inschatting te maken van het aantal verkiesbare vrouwen, omdat het aantal te behalen zetels nu een onzekere factor is. We hebben in elk geval wel twee vrouwelijke lijsttrekkers; Paula Jorritsma van Progressief Altena en Pauline van den Tol van Burgerstem Altena. Deze laatste partij heeft procentueel gezien het hoogste aantal vrouwen op de lijst; om precies te zijn vijftig procent. Progressief Altena heeft tien vrouwen op de lijst en in totaal 37 kandidaten; een percentage van 27 procent. Bij de VVD bestaat een kwart van de kandidaten uit een vrouw. ChristenUnie heeft 23 procent vrouwen en het CDA 17 procent en Altena Lokaal 20 procent. SGP spant de kroon, zij heeft geen enkele vrouw op haar lijst staan. Conclusie van dit relaas, ook na tien Toontje Sprenger pluimen stijgt het aandeel vrouwen in de politiek nauwelijks. 

De Toontje Sprengerpluim wordt jaarlijks uitgereikt. 

Pluim voor Jade Buchholtz

De Toontje Sprengerpluim is dit jaar toegekend aan Jade Buchholtz (20 jaar) uit Sleeuwijk. In 2019 was ze korte tijd CDA raadslid en verving ze raadslid Tineke van der Zaal tijdens haar zwangerschapsverlof. 

Jade Buchholtz neemt de Toontje Sprengerpluim in ontvangst

In die periode daalde de gemiddelde leeftijd van de raadsleden aanzienlijk. Thans is ze actief als burgerraadslid. Jade kwam in aanraking met de politiek door de jongerenraad in de gemeente Altena. In de jongerenraad heeft ze vooral alcohol- en drugsverslaving onder jongeren aangekaart.  “Ik wil graag een stem geven aan jongeren en iets betekenen voor onze inwoners. Het is jammer dat zo weinig jongeren hun stem laten horen”. Ze krijgt regelmatig de vraag waarom ze als jonge vrouw politiek actief is. “Dat is een beetje gek, het zou juist niet bijzonder moeten zijn dat je als jonge vrouw politiek actief bent”. De pluim is toegekend als waardering voor haar moed om op te komen voor de belangen van jongeren in Altena. De pluim is vrijdagmiddag uitgereikt aan Jade tijdens de bijeenkomst van Vrouw & Altena op het gemeentehuis in Almkerk.

 

Jade Buchholtz met oud raadslid Joke Bakker

De Toontje Sprengerpluim werd eerder uitgereikt aan Hetty van der Stelt, Sylvana de Backer, Carla Breuer, Loes Lijmbach, HennieSchermers, Paula Jorritsma, Marienke de Boer-van Lankeren, Jenneke Komejan, Corine Verweij, Carola Schouten en Riet de Graaf. De Toontje Sprengerpluim, die jaarlijks wordt uitgereikt rond Internationale Vrouwendag (8 maart) door Hannie Visser-Kieboom verwijst naar Toontje Sprenger, zij was in 1939 het eerste vrouwelijke raadslid in het Land van Heusden en Altena in de gemeente Sleeuwijk en De Werken c.a. Samen met een zus en broer runde ze café Sprenger bij het voetveer van Sleeuwijk naar Gorinchem. Met het uitreiken van de pluim wordt zo jaarlijks aandacht gevraagd voor meer vrouwen in de politiek. Zeven van de 31 raadsleden in Altena is vrouw; tevens heeft de gemeente één vrouwelijke wethouder. Om vrouwen meer zichtbaar te maken is tevens een verzoek ingediend bij de gemeente Altena om in het dorp Sleeuwijk een straat te vernoemen naar Toontje Sprenger. De gemeente buigt zich thans over dat verzoek.

V.l.n.r. de pluimontvangers Loes Lijmbach, Hennie Schermers, Jade, Riet de Graaf, Corine Verweij

Veertiende Toontje Sprengerpluim voor Pauline van den Tol

De Toontje Sprengerpluim is dit jaar toegekend aan raadslid Pauline van den Tol (75 jaar) uit Werkendam. Al dertien jaar lang zet zij zich voor meer dan honderd procent in voor ouderen en kwetsbaren in de samenleving, ze is daarmee een voorbeeld voor andere vrouwen in de samenleving. Ze was raadslid van 1996 tot 2006 in de gemeente Werkendam en sinds 2019 in de gemeente Altena. Na de gemeenteraadsverkiezingen van 16 maart neemt zij afscheid van de politiek. De toekenning van de Toontje Sprengerpluim is een waardering voor haar inzet in al die jaren.

 

Pauline van den Tol

De Toontje Sprengerpluim werd eerder uitgereikt aan Hetty van der Stelt, Sylvana de Backer, Carla Breuer, Loes Lijmbach, Hennie Schermers, Paula Jorritsma, Marienke de Boer-van Lankeren, Jenneke Komejan, Corine Verweij, Carola Schouten, Riet de Graaf, Jade Buchholtz en Anne-Wil Maris. De Toontje Sprengerpluim, die sinds 2009 jaarlijks wordt uitgereikt rond Internationale Vrouwendag (8 maart) door Hannie Visser-Kieboom verwijst naar Toontje Sprenger, zij was in 1939 het eerste vrouwelijke raadslid in het Land van Heusden en Altena in de gemeente Sleeuwijk en De Werken c.a. Samen met een zus en broer runde ze café Sprenger bij het voetveer van Sleeuwijk naar Gorinchem.

 

Pauline van den Tol in de raadzaal tijdens haar laatste raadsvergadering

Met het uitreiken van de pluim wordt zo jaarlijks aandacht gevraagd voor meer vrouwen in de politiek, de raad hoort een afspiegeling te zijn van de maatschappij. Negen van de 31 raadsleden in Altena is vrouw; dat is bijna dertig procent. Of dat aantal na de gemeenteraadsverkiezingen wordt geëvenaard is nog afwachten. Dat de uitreiking van de pluim en daarmee aandacht voor vrouwen in de politiek nog steeds nodig is, blijkt uit de kieslijsten voor de gemeenteraadsverkiezingen van 2022. Het aandeel vrouwen op de kieslijsten van de gemeente Altena is in 2022 gedaald ten opzichte van 2018. In dat jaar was 21 procent van de kandidaten voor een raadszetel vrouw, in 2022 blijft het percentage vrouwen steken op 19 procent. Bij de verkiezingen op 14, 15 en 16 maart kan op 41 vrouwen een stem worden uitgebracht. De uitreiking van de pluim is ook een oproep om op een vrouw te stemmen. De beste manier om meer vrouwen in de raad te krijgen is om op een lager geplaatste vrouw te stemmen. De hoogstgeplaatste vrouwen behalen vrijwel altijd al voldoende stemmen voor een raadszetel.

We hebben verhalen nodig

We hebben verhalen nodig, verhalen die ons inspireren, verhalen die ons verder brengen in het leven. Zoals het verhaal van Toontje Sprenger, de eerste vrouw in de raad van Altena. Ze was al wat ouder en bestierde samen met haar broer en zus een goedlopend café bij het veer van Sleeuwijk. Waarom werd ze raadslid, welke idealen had ze toen ze aan haar taak begon? Was er moed voor nodig om ja te zeggen tegen het raadslidmaatschap? Wie had haar aangemoedigd? Het verhaal van Toontje Sprenger kan ook ons verhaal worden, wie inspireert ons om bestuurlijk of politiek actief te worden? Welk doel willen wij bereiken? Welk doel wilde Hetty van der Stelt, Sylvana de Backer, Carla Breuer, Loes Lijmbach,  Hennie Schermers, Paula Jorritsma, Marienke van Lankeren bereiken. Ik had nog contact met Marienke, ze voelde zich vereerd vorig jaar, maar had het er ook moeilijk mee, vrouwen in de politiek ligt toch gevoelig bij de SGP. Maar al is er maar een vrouw geïnspireerd door de interviews die ze heeft gegeven, dan is toch het doel bereikt. Maar welk doel wil ik dan bereiken met deze pluim? Ook ik wil vrouwen inspireren door ze het verhaal vanToontje Sprenger voor te houden. En van al die andere vrouwen die voor ons een voorbeeld zijn geweest.

Al weer geen Toontje Sprengerhof in Sleeuwijk!

De nieuwe straatnamencommissie van de gemeente Altena heeft in Sleeuwijk een nieuwe straatnaam gekozen. Het gaat om de naam 'Traverse'. 

Toch teleurstellend dat daarmee opnieuw de kans verkeken om in Sleeuwijk een straat naar Toontje Sprenger te vernoemen. Voorjaar 2015 heb ik een officieel verzoek ingediend bij de gemeente Werkendam om in Sleeuwijk een straat te vernoemen naar Toontje Sprenger. Ik mag toch hopen dat dat archief meegenomen is naar de nieuwe gemeente Altena. In de vermelding van de nieuwe straat 'Traverse' staat dat je bezwaar aan kunt tekenen tegen de toekenning van de naam. Misschien moet ik dat maar eens gaan doen. 

Een brief voor Toontje Sprenger

Toontje Sprenger

Ook al is het inmiddels diep in de nacht, deze brief moet ik je schrijven. In het afgelopen weekend leek het alsof de tijd ineens samenvloeide en alles uit de voorbije jaren een plek kreeg. Vrijdagavond werd in het Vlechtwerk een verkiezingsdebat gehouden voor de gemeenteraadsverkiezingen voor de nieuwe gemeente Altena 2019Prachtig verzorgt door de SGP-jongeren Werkendam. Terwijl ik naar het Vlechtwerk fietste moest ik denken aan een verkiezingsdebat van bijna 25 jaar geleden. Om precies te zijn van 1 februari 1994 in toen nog de Kwinter. Tijdens dat verkiezingsdebat heb ik de vraag gesteld waarom er toen geen vrouwen op verkiesbare plaatsen stonden. De politieke partijen hadden 25 jaar geleden geen antwoord op mijn vraag.

Vrijdagavond tijdens het verkiezingsdebat in het Vlechtwerk heb ik mijn vraag uit 1994 gememoreerd en aan de SGP jongeren gevraagd wanneer ze een jonge vrouw op hun kieslijst zouden plaatsen. Het antwoord was dat ze dat vooralsnog niet van plan waren. Jammer, er waren veel jonge vrouwen van SGP huize bij het debat en daar moeten ook politieke talenten tussen zitten. Maar hoe mooi was het dat ik een dag na het verkiezingsdebat in het Vlechtwerk alsnog de Toontje Sprengerpluim mocht uitreiken aan minister Carola Schouten . De tiende pluim was al toegekend op 8 maart 2018, maar toen kon de minister niet aanwezig zijn in Kasteel Dussen . Maar zaterdag nam ze de pluim alsnog in ontvangst. En onderstreepte nog maar eens dat de politiek aan afspiegeling moet zijn van de maatschappij. Zo wordt stapje voor stapje na 25 jaar mijn vraag over die verkiesbare vrouwen breed gesteund en maken politieke partijen werk van meer vrouwen. Het werk is nog niet gedaan, maar ik hoop oprecht dat bij de gemeenteraadsverkiezingen op 21 november heel veel stemmen worden uitgebracht op alle vrouwen op de kieslijsten. Dan kunnen we 8 maart 2019 een echt feestje vieren vanwege 100jaarvrouwenkiesrecht

Waar blijven de straatnamen voor vrouwen?

Wanneer krijgt Sleeuwijk zijn Toontje Sprengerhof?

Bij het opruimen op mijn kamer vond ik ineens een brief van de gemeente Werkendam terug, als reactie op mijn verzoek om in Sleeuwijk een straat te vernoemen naar Toontje Sprenger, het eerste vrouwelijke raadslid in het Land van Heusden en Altena. Het antwoord van 11 juni 2015 luidde dat het nog wel even kon duren alvorens dat ging gebeuren. Zelfs als er al een nieuwe straat zou worden aangelegd, zouden ze eerst nog weleens kijken of dat verzoek kon worden ingepast. 

Maar hoe zit het eigenlijk met het vernoemen van straten naar vrouwen in onze regio? De nieuwe gemeente Altena heeft straks bijna 1000 straten verdeeld over 21 dorpen. Uit mijn inventarisatie blijkt dat van die bijna 1000 straten er 97 zijn vernoemd naar een man. Zo zijn bijvoorbeeld twaalf straten genoemd naar een burgemeester, ook kregen meerdere wethouders een straatnaam. In Werkendam werden op het bedrijventerrein veel straten genoemd naar waterbouwkundigen, zoals bijvoorbeeld de Kraijenhoffstraat (ontwerper van de Nieuwe Hollandse Waterlinie!). 

Werkendam vernoemde een straat naar Cornelis Kraijenhoff

Van de bijna 1000 straten zijn er 26 genoemd naar een vrouw. Vooral de Koninklijke familie wordt vaak vernoemd; 18 keer. De overige acht straten kregen namen van historische figuren zoals Jacoba van Beieren (twee maal), Maria van Reigersbergen en haar dienstmeisje Elsje van Houweninge. In Dussen hebben we de Suringarhof, vernoemd naar Rolina Suringar, de laatste bewoner van Kasteel Dussen. Almkerk heeft zijn Antonialaan, vernoemd naar een verdronken dochter van de rijke herenboer Middelkoop. Giessen heeft de Andriette Peereboom, maar eigenlijk weet ik niet of dit nu een persoon is of toch een perenras. In Hank is een straat genoemd naar Sint Elisabeth, de heilige Elisabeth van Thuringen. In Nieuwendijk zijn meer vrouwen dan mannen vernoemd; drie mannen naast vijf vrouwen uit onze Koninklijke familie

In Dussen is een straat genoemd naar Rolina Suringar

Het dorp Andel heeft verhoudingsgewijs de meeste straten die zijn vernoemd naar mannen, daar kregen vijftien straten de naam van een man. Overigens ook nog vijf vrouwen uit de Koninklijke familie. Werkendam maakt het ook bont, daar zijn 25 straten vernoemd naar een man. Alleen de Beatrixhaven is vernoemd naar een vrouw. Kortom reden genoeg om de eerstvolgende straat in Sleeuwijk te vernoemen naar Toontje Sprenger.

Dag 201: Vrouwenkiesrecht

Er zijn plannen om in Woudrichem een manifestatie te houden rondom Vrouwenkiesrecht. Nu is de Woudrichemse geschiedenis een onuitputtelijke bron, waar heden ten dage volop gebruik van gemaakt wordt. Maar toch vraag ik me af wanneer de eerste vrouw in de Woudrichemse gemeenteraad plaatsnam. Volgens mij is dat pas na de Tweede Wereldoorlog geweest. De allereerste vrouw in de gemeenteraad in onze regio was namelijk de Sleeuwijkse Toontje Sprengers (18 november 1872 – 21 januari 1947). Op 12 juni 1939 wordt ze gekozen tot raadslid en op 5 september 1939 wordt de nieuwe raad geïnstalleerd. Dan krijgt Toontje Sprenger overigens wel direct een bijzondere rol toebedeeld. Ze mag de raad voorzitten. In 1940 breekt echter de Tweede Wereldoorlog uit en de raad komt daarna nog zes maal bijeen, voor het laatste op 15 augustus 1941. Per 1 september worden de gemeenteraden ontbonden door de Duitse bezetter. Pas op 4 januari 1946 komt de gemeenteraad van De Werken en Sleeuwijk voor de eerste maal opnieuw bijeen. Toontje Sprenger is er dan niet meer bij. Tussen 1939 en 1946 zijn er geen gemeenteraadsverkiezingen geweest vanwege de Duitse bezetting. Of Woudrichem dus zo’n voorvechter was van het vrouwenkiesrecht, blijft voor mij nog even een vraagteken. Wel heeft Woudrichem in het verleden al eens vrouwelijke wethouders gehad. Ik herinner me mevr. Werther-van Suijlekom en Nel Boer.

Kom een hoedje passen in Margaretha's Hoedenwinkeltje

Kom een hoedje passen op de Hoogstraat

Tijdens het Historisch Festival van de Historische Vereniging Werkendam en De Werken c.a. op zaterdag 10 september kunnen Werkendammers in Margaretha’s hoedenwinkeltje tegenover het postkantoor een hoed komen passen. Eigenaresse Margaretha Masseus-Ridderhof heeft een ruime collectie hoeden op voorraad en is graag bereid advies te geven voor een passende hoed. Een van de bijzondere klanten die dag is Toontje Sprenger die speciaal vanuit Sleeuwijk naar Werkendam komt voor een bezoek aan deze unieke hoedenwinkel.

Margaretha Masseus-Ridderhof had van 1918 tot 1923 een hoedenwinkel op de Hoogstraat tegenover het postkantoor. Maar ze deed meer, zo was ze eerste Werkendamse vrouw op de kieslijst voor de gemeenteraadsverkiezingen in 1923 en was ze actief in het bestuur van het Nut. Hoogstwaarschijnlijk heeft ze daar in die tijd kennis gemaakt met Toontje Sprenger uit Sleeuwijk, de eerste vrouw die werd gekozen in de gemeenteraad in Altena in 1939.

Speciaal vanwege het Historisch Festival zal eenmalig Margaretha’s Hoedenwinkeltje opnieuw haar deuren openen op de Hoogstraat in een pandje tegenover het postkantoor. Het Historisch Festival op de Hoogstraat wordt gehouden op Open Monumentendag ter gelegenheid van het 25 jarig bestaan van de Historische Vereniging Werkendam en De Werken c.a.

www.historiewerkendam.nl

Hoe is met het Toontje Sprengerhof?

Krijgt Sleeuwijk ooit een Toontje Sprengerhof?

Over drie dagen is het alweer 8 maart, de jaarlijkse internationale Vrouwendag. Die dag mag ik weer een Toontje Sprengerpluim toekennen. Altijd weer leuk om te doen en om zo aandacht te vragen voor meer vrouwen in de politiek. In 2011 reikte ik de pluim uit aan burgemeester Carla Breuer met het verzoek om een keer een straat naar Toontje Sprenger te vernoemen. Na haar vertrek vreesde ik dat het nooit meer zou gebeuren en heb ik in het voorjaar van 2015 nog maar eens een brief gestuurd naar de gemeente Werkendam om mijn verzoek nogmaals onder de aandacht te brengen. Misschien wil burgemeester Yves de Boer zich nog eens inspannen om mijn wens in vervulling te laten gaan?