Vissers trekken aan de bel over waterkwaliteit

Hengelsportvereniging Groot Woudrichem schreef in augustus een brief over de verslechterde waterkwaliteit in de regio in onder andere de Loevesteingracht en de Rijswijkse wiel.  

De Rijswijkse wiel

Ook Progressief Altena stelde vragen over de waterkwaliteit en vroeg de gemeente Altena om een oplossing. Aangaande de Loevesteingracht is de beantwoording duidelijk. Zowel Waterschap Rivierenland als Rijkswaterstaat geven aan niet verantwoordelijk te zijn voor dit water. Is het dan wel de gemeente Altena, dat wordt niet duidelijk uit de beantwoording. De hengelsportvereniging heeft voorgesteld een fontein aan te leggen in de gracht, maar ook beluchting en circulatie zijn nodig. Voor de Rijswijkse Wiel kan gebruik worden gemaakt van beluchting, waardoor de zuurstofloosheid in het najaar voorkomen wordt en er weer (vis)leven in het water komt. Herintroductie van vissen wordt dan mogelijk. Daarnaast zorgt beluchting voor een versnelde afbraak van de sliblaag.

Winters tafereel op de Loevesteingracht 

Monitoring van water en het verbeteren van de waterkwaliteit ( taak van het waterschap!) gaat vrijwel alleen op voor KRW wateren, daar worden natuurvriendelijke oevers en vispassages aangelegd. De gemeente Altena noemt verder een aantal oorzaken voor de slechtere waterkwaliteit. 

1. Het intensieve gebruik van fosfaten en nitraten en bestrijdingsmiddelen. 

2. De riooloverstorten en andere bronnen (watervogels en vissen voeren, uitwerpselen van honden, bladval, e.d.). 

3. De inlaat van gebiedsvreemd water. 

4. Het verdwijnen van het natuurlijk karakter van wateren.  

5. Het intensieve onderhoud ten behoeve van waterkwantiteit. 

Nogmaals de Rijswijkse wiel

Voor het verbeteren van waterkwaliteit is dus meer nodig dan verbeteringsmaatregelen in het watersysteem. De (bestuurlijke) verantwoordelijkheid voor het verbeteren van de waterkwaliteit ligt dan ook niet alleen bij de waterkwaliteitsbeheerders (waterschap en Rijkswaterstaat) maar ook bij de rijksoverheid, de gemeenten, LTO, gebruikers, eigenaren, erfpachters, etc. De gemeente Altena werkt dan ook aan een Beleidsvisie oppervlaktewateren (eind 2020 gereed), daar worden ook de hengelsportverenigingen voor uitgenodigd. Vooruitlopend wordt in overleg met HSV Groot Woudrichem voor de Loevensteingracht voor de zomer van 2020 een tussentijdse maatregel getroffen en voor het Rijswijkse Wiel alvast onderzoek gestart. In de commissie Watersysteem van maandag 3 november komt de nota Vissen met Beleid aan de orde, een mooi moment om nadere vragen te stellen over deze materie. 

Sporen in het landschap van 750 jaar waterschapsgeschiedenis (deel 2)

De 750 jaar waterschapsgeschiedenis van Waterschap Rivierenland is terug te vinden in talloze archieven. Maar wie ronddwaalt door het Land van Heusden en Altena ziet die geschiedenis vooral terug in het landschap en bij bijzondere monumenten. 

de Kaaie Paole in Veen

In dit tweede deel over de waterschapsgeschiedenis beginnen we in 1785, de datering van de Kaaie Paole die tussen Veen en Andel de grens markeren tussen het waterschap Oudland van Altena en het hoogheemraadschap van de Hoge Maasdijk. Op de paal van Oudland van Altena staan twee zalmen uit het wapen van het Land van Altena. Op de rechterpaal staat het rad van Heusden en het jaartal 1785. Mogelijk hebben op deze plek nog oudere palen gestaan om de grens te markeren, Bijna aan de andere zijde van de gemeente Altena werd in 1791 de Zuid-Hollandse molen gebouwd. Deze molen maalde de Zuid-Hollandse polder droog. Op de molen is een mooie steen aangebracht met de namen van dijkgraaf Wouter van Eeten, vijf heemraden en de penningmeester van het polderbestuur. In de drie dijkenroute van de BiesboschLinie en Erfgoed Altena is deze molen ook opgenomen. 

Bezoek aan de Zuid-Hollandse molen in 2004 met Cees Schalken en Marjolein Hak, op de achtergrond de steen met de namen van dijkgraaf en heemraden

In 1809 vond in het Rivierenland een grote watersnoodramp plaats, ook de gemeente Altena werd hierdoor getroffen. Zo liet de ramp zijn sporen na in Rijswijk, daar ontstond de Rijswijkse wiel. Ook nog eens het enige stukje Altena met zandgrond in plaats van de klei. Zes jaar na deze watersnoodramp werden de Papsluis en de sluis bij Woudrichem gebouwd, de oudste bouwwerken van de Nieuwe Hollandse Waterlinie in de streek. Gezien het beperkte economische belang van het gebied vonden de hoge heren in Den Haag twee sluizen voldoende, daarmee kon het gebied onder water worden gezet. Het gaat om zogenaamde waaiersluizen, deze kunnen zowel bij hoog als bij laag water open worden gezet om de polders onder water te zetten.

De Rijswijkse wiel ontstond na de watersnoodramp van 1809

In 1885 begint het graven van de Bergsche Maas, een huzarenstukje en ook wel de Deltawerken van de 19e eeuw genoemd. Het graven van de Bergsche Maas viel onder verantwoording van Rijkswaterstaat, maar door dit waterwerk veranderde wel de waterhuishouding in het gebied. Zodanig, dat in 1902 het gemaal de Drie Sluizen werd gebouwd in Nieuwendijk. 

Het gemaal de Drie Sluizen in Almkerk

Schoon water in de waterschapsdemocratie

Tijdens een extra thema-avond spraken we als bestuur van Waterschap Rivierenland recent over de Kader Richtlijn Water (KRW). Was ons water in de afgelopen jaren schoner geworden? Ja, het is schoner geworden, maar de doelen van de KRW zijn nog niet behaald, zo is terug te lezen in de presentatie die we kregen. Ook Natuur & Milieu publiceerde recent een rapport over de waterkwaliteit. De resultaten daarvan worden wel erg zwaar aangezet. Goed punt in het onderzoek is wel dat ze constateerden niet al het water worden wordt gemeten, zoals de kleinere wateren die zij noemen. Goed om daar aandacht voor te vragen.

Alle tips en opmerkingen tijdens 'Aan tafel met water' 

Schoon water kwam ook aan de orde op de avond 'Aan tafel met water'. Met name HSV Groot Woudrichem kaartte dat probleem aan. Zij hebben te maken met teveel slib in de Rijswijkse wiel (wanneer is deze voor het laatst gebaggerd?) en de Woudrichemse gracht (deze is zo'n tien jaar geleden wel gebaggerd). Ook de waterkwaliteit in de Put aan de Omloop laat fors te wensen over.  De sportvissers lieten ook doorschemeren dat overheden (gemeente en waterschap) te vaak naar elkaar wijzen als het gaat om de eindverantwoording. Ook Brabants Landschap verwijst door naar overheden De sportvissers constateerden wel dat het water schoner was geworden, daardoor daalde het aantal vissoorten. De suggestie om af en toe toch wat fosfaat in het water te laten was daarin wel heel opmerkelijk. Tot slot kwam ook het aantal riooloverstorten nog aan de orde, waren die nu allemaal nodig? Al met al een goede opbrengst vanuit het veld en van de mensen met de gebiedskennis. 

Het lezen van het landschap

De lezing over de verdwenen rivieren van Altena van Bas van Andel in de Hoogt in Uitwijk was vooral een les in het lezen van het landschap. 

Genderen is gebouwd op vruchtbare grond

Want waarom waren bij de haven van Sleeuwijk en de Rijswijkse wiel grote zandbanen te zien? Juist daar had de rivier door piping voor dijkdoorbraken gezorgd. Daar waren de zwakke plekken, waar in die zandbanen het water werd meegevoerd, zodat de dijken verzwakten. Maar luchtfoto's van bijvoorbeeld de hete zomer van 2018 lieten ook sporen zien van oude rivieren. En waarom woonden nu juist in Genderen een aantal rijke herenboeren? Daar lag goede grond, dat hadden eeuwen eerder de Romeinen en nog later de monniken van de abdij van Sint Truiden ook al ontdekt. 

De zandbaan langs de Schans lijkt een restant van het vroegere riviertje De Werken (foto wsrl)

Deze opsomming is verre van compleet, maar de lezing toonde aan dat met het lezen van het landschap we onze geschiedenis leren kennen. Een droomwens die eerder werd geuit door een archeoloog ? is de herbouw van het kasteel van Altena op de motte in Almkerk. Gaat dat lukken bij de volgende Slag om Altena?