Restauratie van het Waardhuis

Een van de acht logeerkamers in het Waardhuis

Het Waardhuis in Kinderdijk van Waterschap Rivierenland wordt aan de buitenzijde gerestaureerd. De restauratie kost twee ton en wordt betaald door de provincie Zuid-Holland, het Rijk en het waterschap.Er wordt onder andere onderhoud gepleegd aan het dak, dakkappelen, diverse raam- en kozijnonderdelen, het voegwerk en de verf. 

Het Waardhuis is een rijksmonument van Waterschap Rivierenland en dateert uit de middeleeuwen. Het pand is in 1644 opnieuw gebouwd, door  Pieter Post, bekend van het Haagse Mauritshuis. In die tijd zorgde het toenmalige Waterschap De Overwaard samen met Waterschap De Nederwaard dat de Alblasserwaard droog bleef. Sindsdien trokken de bestuurders per paard en wagen door het gebied van buurwaterschap De Nederwaard naar het einde van het Achterwaterschap waar het overtollige water in de rivier de Lek stroomt, een tocht van ruim twintig kilometer. 

Omdat de vergaderingen nog wel eens uitliepen was er ook een eetgelegenheid en waren er slaapvoorzieningen in de vorm van eenpersoonsbedden in acht logeerkamers. Vooral ‘De Fabriek’, zoals het hoofd van de technische dienst van een waterschap tot 1972 heette, bleef vaak overnachten.Jan Bikker vertelde tijdens ons laatste bezoek nog dat bij de behandeling van de begroting altijd een stevig middagmaal werd bereid voor de bestuurders in het Waardhuis. Anno 2015 wordt het pand, dat nog volledig in tact is, gebruikt voor ceremoniële doeleinden van Waterschap Rivierenland.

Meedenktafels in A5H

Het nieuwe watersysteem in A5H

Vanavond werd in de Til in Giessenburg voorlichting gegeven over de veranderingen in het watersysteem in de Alblasserwaard Vijfheerenlanden, afgekort tot A5H. Heemraad Arie Bassa nam ons mee terug in de tijd, want wat leert de geschiedenis ons over het watersysteem in het gebied. Dat Albrecht van Beieren nog bemoeienis had gehad met het Achterwaterschap was nieuw voor mij. Ook nieuw voor mij was de term 'meedenktafels'. Misschien wel een mooiere term dan burgerparticipatie. Aan de meedenktafels mochten de bezoekers meepraten over de plannen voor de bouw van gemalen bij Groot-Ammers en/of Hardinxveld en andere maatregelen die nodig zijn om te komen tot een nieuw watersysteem. Bij een van de tafels werd de wens geuit voor een vispassage naar de Lek bij Groot-Ammers naar het voorbeeld in Almkerk. De sportvisser die dit had opgeschreven wilde ook vooral de lol van het vissen behouden in de boezem in de poldersloten en in voor- en najaar voldoende water.

De visie op het watersysteem is vastgesteld in de bosatlas van de Alblasserwaard

Tijdens de bijeenkomst werd ook nog eens nadrukkelijk genoemd dat in sommige delen van het gebied in de toekomst het huidige beleid van peil volgt functie weleens kan worden omgekeerd naar functie volgt peil. Het zijn historische tijden voor het waterschap.

De bijeenkomst werd gehouden in de Til in Giessenburg (foto Waterschap Rivierenland)

Geschiedenis schrijven

De nieuwe inrichting van het watersysteem in de Alblasserwaard

Een historisch besluit. Geschiedenis schrijven. Het zijn grote woorden, maar ze passen bij de visie op een toekomst bestendig watersysteem in de Alblasserwaard. In 1366 werd in het gebied het Achterwaterschap zo ingericht dat het water via Kinderdijk werd uitgemalen. Vier jaar later, vanaf 1370 werd ook het water van de Nederwaard naar Kinderdijk gebracht, zo vertelde heemraad Arie Bassa ter inleiding. En nu 651 jaar later wordt het allemaal anders. De Alblasserwaard wordt opgedeeld in de Nederwaard en de Overwaard; twee logisch afgebakende gebieden; het water van de Nederwaard wordt via Kinderdijk afgevoerd en het water van de Overwaard straks via een nieuw gemaal in Groot Ammers en/of bij het gemaal Giessen. Zo hoeft het water ook niet langer over lange afstanden te worden weggemalen. In de gezamenlijke commissie watersysteem en waterkeringen was vrijwel alleen lof op het voorstel. De enige discussie die losbrandde ging over 'peil volgt functie' of 'functie volgt peil'. Maar ook met die discussie gaan we misschien wel geschiedenis schrijven. Jan Bikker wees er terecht op dat in het bestuursakkoord 'peil volgt functie' is opgenomen. Maar nu Waterschap Rivierenland in de visie op de iconische polder de Alblasserwaard voor het eerst ook 'functie volgt peil' opneemt, kan niet anders dan sprake zijn van schuivende panelen. Weliswaar pas na 2030, maar de geest is uit de fles. 

Veldbezoek aan de Alblasserwaard

Op een kade bij het Achterwaterschap

Vervorming van de oevers langs de Giessen

Vandaag brachten we met het bestuur van Waterschap Rivierenland een bezoek aan de Alblasserwaard. In dat gebied heeft het waterschap een grote opgaaf om de regionale keringen op orde te brengen. Veel kades zijn zowel op hoogte als stabiliteit afgekeurd. Tevens wordt gekeken naar het watersysteem, kunnen we met slimme maatregelen minder km. kades versterken. Deze twee thema's worden met het bestuur uitgebreid onderzocht, eerder waren er al twee deelsessies. En daarbij is zo'n veldbezoek heel zinvol om met eigen ogen te zien waar we het over hebben. Straks worden oplossingen gepresenteerd, waarover het bestuur vervolgens besluiten mag nemen. Mooi om zo meegenomen te worden in het onderzoek en de mogelijke oplossingen.

Nieuw hoofdstuk voor A5H

Op 29 september 2017 besloten we als bestuur van Waterschap Rivierenland tot het veranderen van het watersysteem in de Alblasserwaard. Een historisch besluit, na zes eeuwen zou het watersysteem met de Nederwaard, Overwaard en Achterwaterschap op de schop gaan. 

De polder bij Groot-Ammers, mogelijk een gemaal buiten de bebouwde gebouwd en moeten twee boeren wijken

Na het besluit werd verder gestudeerd op de maatregelen die daarvoor nodig waren. In elk geval de bouw van nieuwe gemalen in het gebied. Als bestuur werden we meegenomen in de keuze voor de diverse locaties; Hardinxveld, Groot-Ammers of Groot-Ammers West. Zelfs Ameide werd nog zijdelings genoemd. Uiteindelijk werd op basis van onderzoek besloten een groot, nieuw gemaal in Hardinxveld te bouwen en later een kleiner gemaal in Groot-Ammers. Daar werden zelfs al twee panden aangekocht op de plek van het beoogde, nieuwe gemaal. Tot zover leek alles nog soepel te verlopen.

Bij de Ammerse Boeze. kocht Waterschap Rivierenland al twee panden aan

Totdat we te horen kregen dat het gemaal bij Hardinxveld in plaats van 50 miljoen wel 75 miljoen zou gaan kosten. Besloten werd de studie te verdiepen en opnieuw naar Groot-Ammers te kijken; in september zou het bestuur een keuze voorgelegd krijgen. Maar tijdens het laatste AB werd weer een nieuw hoofdstuk toegevoegd aan de aanpassing van het watersysteem in de Alblasserwaard. Bouwen van een gemaal bij de Ammerse Boezem tast de cultuurhistorische waarden van de plek aan zo is uit de MER gebleken. Het dorpslint Groot-Ammers wordt aangetast plus de molens op de Molenkade. Voor het gemaal moet bijvoorbeeld de roedenloods (rijksmonument) worden verplaatst. Ook de molens op de Molenkade zouden mogelijk worden aangetast door het verbreden van de Ammerse boezem, nodig om het water af te laten stromen naar het nieuwe gemaal. Vooral provincie Zuid-Holland en gemeente Molenlanden lijken kritisch over dat plan. 

Het nieuwe watersysteem in de Alblasserwaard

En zo wordt nu opnieuw naar de variant Groot-Ammers-West gekeken. Met de aanleg van een nieuwe boezem en een gemaal verder naar het westen. De nieuwe boezem doorsnijdt echter enkele landbouwpercelen. Reden waarom deze variant eerder op veel weerstand stuitte, voor dit tracé moeten twee boerenbedrijven wijken. Verder bleek de variant West aanvankelijk duurder. Toch wordt nu opnieuw gekeken naar deze variant. Dit betekent opnieuw vertraging, een besluit kan nu pas in november worden genomen. Ook vertraging voor het traject rond de normering en aanpak van de regionale keringen in het gebied.

Het versterken van de Molenkade in Groot-Ammers in 2018

Het complexe watersysteem in de Alblasserwaard

Vanmiddag bezochten we met leden van het Algemeen Bestuur van Waterschap Rivierenland de Alblasserwaard. De excursie stond in het teken van A5H (voorheen IVAV). Na het besluit het eeuwenoude watersysteem in de Alblasserwaard Vijfheerenlanden te veranderen wordt nu gestudeerd op plannen hoe dat het beste kan worden uitgevoerd. 

Dat er een nieuw gemaal gebouwd moet worden, nu niet al het water van het Achterwaterschap  meer naar Kinderdijk wordt gebracht, stond van meet af aan vast. Maar kan het gemaal nu beter bij Groot-Ammers of bij Hardinxveld gebouwd worden. Beiden locaties hebben zo hun voors en tegens. De Ammerse Boezem kan eigenlijk niet dergelijke grote hoeveelheden water afvoeren naar de Lek bij Groot-Ammers, tenzij de boezem wordt verbreedt en/of verdiept. Ook de stabiliteit van de kades speelt een rol bij de aanpassing van het systeem. 

Het oude stoomgemaal in Hardinxveld

Is een nieuw gemaal bij Hardinxveld dan een betere optie? Daarvoor moet het water over een lengte van 1,3 kilometer vanaf de Giessen onder de A15 en de spoorlijn door worden afgevoerd om direct op de Merwede te kunnen spuien. Het water via het Kanaal van Steenenhoek afvoeren, waar nu reeds het systeem van de Linge op uitwatert, lijkt geen serieuze optie. Ook niet omdat het gemaal in 2025 klaar moet zijn. De beste optie; een gemaal bij Groot-Ammers of Hardinxveld of misschien wel twee gemalen op beide plaatsen, is thans onderwerp van een uitgebreide studie. In juni 2019 moet het bestuur een besluit nemen.  

Geschiedenis schrijven (2)

Schilderij van de molens in Kinderdijk van de Overwaard; de molens van de Nederwaard ontbreken op het schilderij omdat ze ook niet mee wilden betalen. Het schilderij hangt in het Waardhuis in Kinderdijk

Met een nieuwe inrichting van het watersysteem in de Alblasserwaard zal ook de rol van de gemalen bij Kinderdijk veranderen. Alleen door de besluiten uit 1366 en 1370 om het water van het Achterwaterschap en de Nederwaard bij Kinderdijk uit te malen, kon dit uitgroeien tot het huidige Werelderfgoed met zijn majesteuze molens in de polders. Want hoe anders hadden onze voorouders ooit droge voeten kunnen houden zonder al die molens. Nu staan bij Kinderdijk nog twee gemalen; het J.U. Smitgemaal en het Overwaard/Kok gemaal. Met nieuwe gemalen bij Groot-Ammers en/of Giessen is minder maalcapaciteit nodig bij Kinderdijk. Voor het J.U. Smitgemaal werden al eerder plannen ontwikkeld om dit te electrificeren en deels om te bouwen tot bezoekerscentrum bij het Werelderfgoed Kinderdijk. Juist om op die plek het verhaal te vertellen van de iconische polder de Alblasserwaard en onze dagelijkse strijd tegen het water. Als het AB op 29 september definitief instemt met de toekomstvisie voor het gebied begint zo een volgend hoofdstuk van onze geschiedenis.