Historische Vereniging zoekt verhalen watersnood

De Burchtstraat in Werkendam nadat het water weer verdween

De Historische Vereniging Werkendam en De Werken c.a. is op zoek naar verhalen over de watersnood van 1 februari 1953. De herdenking van zestig jaar watersnood vormt aanleiding tot het uitnodigen van ooggetuigen in het Andries Visserhuis op zaterdagmorgen 2 februari van 10.00-12.00 uur. Zij mogen dan hun herinneringen vertellen over die rampnacht en de gevolgen voor Werkendam en de omliggende dorpen. Naast verhalen die verteld worden, toont de vereniging vele kranten uit de dagen na de ramp. In Werkendam kwamen delen van het dorp onder water te staan door de ramp, maar ook vele Werkendammers trokken direct na de ramp naar Zeeland om als dijkwerkers aan de slag te gaan bij het herstel van de dijken.

Op 1 februari 1993 verscheen bij de vereniging al het boekje ‘Luctor et Emergo’ van Thomas Westerhout met verhalen over de ramp. Ook in de Historische reeks deel 12 zijn verhalen van Werkendammers over de ramp opgetekend.

www.historiewerkendam.nl

Nieuw boek over Watersnood van 1953

Onthulling van monument van de watersnood 1953 aan de Buitendijk in Hank door burgemeester Henk Hellegers

Voor een eerder boek van Kees Slager over de watersnood van 1953 was bij de herdenking van 50 jaar geleden veel aandacht. Ook in Binnenlands Bestuur of het VNG magazine werd er aandacht aan besteed in een artikel met als kop 'Het falen van de overheid'. Het is me altijd bijgebleven en ik heb het ook wel gebruikt in gesprekken over bijvoorbeeld de ontpoldering van de Noordwaard. De overheid heeft een grote verantwoordelijk voor de veiligheid van de mensen.

http://boeken.refdag.nl/boeken/boekennieuws/nieuw_boek_kees_slager_over_watersnood_1953_1_513805

De stormvloed van 10 december 1965

Het plaatsen van schotbalken in de muraltmuurtjes, niet bekend is waar dit is

  http://salha.nl/archieven-en-collecties/beeld/beeldbank/detail?q=watersnood+werkendam&page=6&asset=cedf9766-4ca3-f5fb-e8ac-db430594a5a6

Op het Streekarchief in Heusden hebben ze recent een fotoalbum gedigitaliseerd met foto's van de watersnood in he Land van Heusden en Altena op 10 december 1965. De watersnood was het gevolg van een stormvloed, die zorgde voor zeer hoge waterstanden. De overlast was groot in de plaatsen Hank, Sleeuwijk, Nieuwendijk en Werkendam.Het bijzondere aan de foto's is dat je kunt zien dat de schotbalken in de muralt muurtjes op de 'Nieuwedijk' vanaf Hank via Nieuwendijk naar Werkendam worden geplaatst. Het is ook gelijk de laatste keer dat de muurtjes zo bescherming boden tegen het hoge water. Anno 2017 lijkt het onwaarschijnlijk dat die schotbalken nog ergens worden bewaard om zo waterschade bij stormen te voorkomen. Vorig jaar werden bij Hank nog delen van de muurtjes gesloopt, dit tot verdriet van erfgoedliefhebbers.

http://hanviskie.blogspot.nl/2016/11/keer-muurtjes-langs-nieuwe-dijk.html

Sporen in het landschap van 750 jaar waterschapsgeschiedenis (deel 3)

Terwijl in het eerste deel over 750 jaar waterschapsgeschiedenis van Waterschap Rivierenland vooral het landschap centraal stond, kwamen in deel twee ook monumenten uit de historie in beeld. Ook in dit derde deel worden meerdere monumenten genoemd, maar komen ook ingrepen in het landschap aan bod. 

Waaiervlotdeuren van de Wilhelminasluis

We beginnen dit deel in 1904. In dat jaar werd het graven van de Bergsche Maas afgesloten en werd de Wilhelminasluis bij Andel officieel geopend. Het graven van de Bergsche Maas is uiteraard wel een grote ingreep in het landschap, het maakte van de huidige gemeente Altena een eiland tussen de rivieren. Met de opening van de sluis werd ook de Heusdense brug en later de Eilandse brug geopend. Ook kwamen de veren tussen Drongelen en Waalwijk en Dussen en Sprang-Capelle in de vaart. Het graven van de Bergsche Maas had ook tot gevolg dat bijvoorbeeld de peilschaal langs de dijk in Veen overbodig werd. Deze dateerde uit 1859(?) en werd in december 2018 herplaatst in de dijk bij het veer naar Aalst. De peilschaal bij Sleeuwijk dateerde uit dezelfde tijd als die in Veen. Ook werd bijvoorbeeld gemaal Oostkil, met nog eens achttien elektrische pompgemaaltjes in de polders, gebouwd werd vanwege het graven van de Bergsche Maas. 

De peilschaal in Veen

In 1917 wordt in de uiterwaarden bij Genderen een Amerikaanse windmotor geplaatst om het waterbeheer in goede banen te leiden. Bijna een eeuw later wordt deze gerestaureerd, het besluit daartoe werd genomen in de allerlaatste vergadering van het Hoogheemraadschap Alm en Biesbosch, alvorens het in 2005 opging in Waterschap Rivierenland. In de 20e eeuw worden ook de watermolens van lieverlee vervangen door elektrisch aangedreven gemalen, hoewel de watermolens in de Tweede Wereldoorlog weer op windkracht draaiden om de polders droog te malen bij gebrek aan brandstof voor de gemalen.

Veel publiek bij ingebruikname windmotor na de restauratie in 2009

In 1953 beleeft Nederland de watersnood, ook delen van het Land van Heusden en Altena worden getroffen, in Hank zijn zes doden te betreuren. De watersnood heeft tot gevolg dat langs de dijk vanaf Hank tot aan Werkendam muraltmuurtjes worden gebouwd. 

Muraltmuurtjes op de dijk tussen Hank en Werkendam

Grote ingrepen in het landschap vinden plaats als de ruilverkaveling in 1958 van start gaat. Tijdens de ruilverkaveling heerste en ongeremde sloopwoede. Ook werden de gemalen Altena en Hagoort gebouwd, die alle andere gemalen in het gebied overbodig maakten. Het natuurgebied het Pompveld is het enige polder die ontkomt aan de sloopwoede. Ook worden  twee bijzondere monumenten gebouwd, het aquaduct en de botenoverzet. Alles om het watersysteem opnieuw in te richten, de stroomrichting veranderde van oost naar west, naar afvoer van het water naar het noorden (gemaal Altena) en het zuiden van het gebied (gemaal Hagoort). Later volgt ook een ruilverkaveling in de Biesbosch, in de 21e eeuw weer gevolgd door ontpolderring van de Noordwaard. 

Het aquaduct aan de Poortweg in Uitwijjk/Almkerk

Evacueren

Laat nu net vandaag minister Melanie Schultz in de media aandacht vragen voor meer urgentie rond evacuatie bij een dreigende watersnood. In het licht van herdenking van zestig jaar watersnood een slimme timing. Overigens is het wel een beetje wrang om je te bedenken dat een deel van het gebied dat toen overstroomde, nu opnieuw kans maakt op overstromingen; namelijk een deel van de Noordwaard. Donderdag kregen ze het evacuatieplan uitgereikt. Met als cadeautje van de gemeente een dynamo zaklamp zonder batterijen. Voor een juiste voorbereiding.

We hadden geen tijd om bang te zijn

Bij de herdenking van de Watersnoodramp in 2013 vertelde Antje van Vuuren-de Heus haar verhaal, over haar broertje Jan die pas was geboren en het huis dat onder de blubber zat. 

De Burchtstraat tijdens de Watersnoodramp van 1953

“We woonden op Burchtstraat in Werkendam en ik was de oudste van negen kinderen. Op 28 januari hadden we een broertje gekregen, Jan. Mijn moeder lang in het kraambed. Op zaterdagavond had ik een boodschap gedaan op de Hoogstraat, het stormde verschrikkelijk hard, ik was nog tegen een heg gewaaid. Moeder sliep beneden, daar stond ook een elektrisch kacheltje. Vader ging die nacht al buiten kijken en liep door de straat heen en weer naar de Havenstraat, daar was een dam met bekisting aangebracht. Zelf lag ik op bed, maar later ging ik wel naar beneden en voelde dat het elektrisch kacheltje bij moeder koud was. Mijn vader kwam terug en riep ‘het water komt er aan’.  Alles werd naar boven gebracht. Mijn broertje, de wieg, alle kleren. Het water kwam tot twee treden vanaf de zolder, de linnenkast bonkte tegen de zolder. Bij de familie van Berchum, die vlakbij ons woonde, was een bank met pootjes tegen een ruit geslagen, ook bij het huis daarnaast. Door het gat dreven sigarendoosjes en fotolijstjes naar buiten, die bij het volgende huis weer naar binnen dreven.  Het eten dat al klaar stond voor de zondag, namen we ook mee naar zolder. Maar de gasfles bleek leeg, zodat het eten koud was. 

De Burchtstraat nadat het water is gezakt

Zondagmiddag kwam er een bootje langs en moesten we evacueren. Het bootje kwam achterom en dokter Beijerman rolde mijn broertje in een deken. Dr. Schols stond verderop met een auto klaar en daar mochten mijn moeder en broertje instappen. Zij zijn daarna meer dan een week bij dokter Beijerman in huis geweest. Ook mevrouw Van Oord en mevrouw Huigen, zij hadden ook pas een baby gekregen. Wij gingen naar de Hervormde School in de Hoogstraat. Daarna werden we geëvacueerd naar Wijk en Aalburg; mijn vader met zijn acht kinderen. We kwamen bij de familie Bouman terecht, bij een oudere vrouw met haar dochter. De twee oudste jongens gingen naar Frans Bouman en twee meisjes naar Kees Bouman. Mijn vader ging weer terug naar Werkendam. We bleven een week in Wijk en Aalburg en zaterdag werden we met een maatschappelijk werkster in de taxi weer opgehaald en keerden terug in Werkendam. Het hele huis zat onder de blubber en we hadden nog geen verwarming. Het duurde weken voor alles weer schoon was. Ook moeder was nog lang niet opgeknapt van de bevalling, het was echt een drama. Maar tijdens de watersnood hadden we geen tijd om bang te zijn, er gebeurde zoveel. Mijn grootste angst was wel de baby. Later komt die angst wel terug. Als ik nu beelden zie van de watersnood, word ik weer helemaal akelig, het was zo beangstigend allemaal”.

De slapeloze nacht van Bastiaan Snoek

Voor de Historische Reeks deel 18 heeft Piet Hartman een interview met Bastiaan Snoek, voormalig dijkgraaf van Hoogheemraadschap Alm en Biesbosch. Het gaat over de dreigende watersnood van 1995. Op 31 januari 1995 is er crisisberaad. Moet het Land van Heusden en Altena evacueren? Burgemeester Henk Dorland zegt van wel. Dijkgraaf Bastiaan Snoek vindt van niet. "Als er iemand verdrinkt, wijzen ze wel naar u", zo krijgt Snoek voor de voeten geworpen. Hij doet die nacht dan ook geen oog dicht. Woensdag 1 februari is de toestand nog kritiek, maar het is windstil weer. Die avond is de hoogste waterstand bereikt. Bij Woudrichem 4.85 meter boven N.A.P. Daarna begint het water te zakken.

www.historischereeks.nl

Klik hier voor radio interview Bastiaan Snoek

Angstcommunicatie?

Het beeld vind ik in elk geval wel mooi

Heeft journalist Theo Dersjant een punt als hij zich ergert aan de communicatie van de Waterschappen rond de verkiezingen. Hij verwijt hen dat ze vooral insteken op angst voor dijken die doorbreken, overstromingen en natte voeten. Het stemt in elk geval wel tot nadenken. Zo moet ik eerlijk zeggen dat ik de communicatie rond de herdenking van twintig jaar na de evacuatie van 1995 wat overtrokken vond. Slachtoffers waren immers niet te betreuren en velen spreken van aan hype rond dat hoge water. Wat doe je bovendien bij 25 jaar herdenking, wordt het dan nog grootser opgepakt? De relatie die gelegd werd met maatregelen die nu uitgevoerd worden voor Ruimte voor de Rivier vond ik persoonlijk weer wel sterk. Maar rond de herdenking van de watersnood van 1953, waarbij zes mensen verdronken in ons gebied is nog nooit zo'n communicatie traject opgezet. Verder is het natuurlijk zo dat het voorkomen van overstromingen voor de waterschappen een belangrijke taak is. Maar het vormt slechts een klein onderdeel van het takenpakket. In de waterzuivering en de gemalen gaat in elk geval veel meer geld om dan in dijkversterking en onderhoud. Dus nogmaals mijn vraag, heeft Dersjant een punt als hij zich ergert aan de boodschap van de Waterschappen rond veiligheid?

Het Groene kruis van de Werkendamse Maranathakerk

Het nieuwe, groene kruis op de Maranathakerk (foto Maranathakerk)

Wie in de nachtelijke uren over de Merwede het dorp Werkendam passeerde zag het neon verlichte groene kruis al van ver. Als een baken stond het bovenop de Maranathakerk. Enkele maanden geleden werd het kruis op de kerktoren verwijderd om te worden vervangen. Het deed al meer dan zestig jaar dienst vanaf de opening van de kerk in 1956. Woensdag 11 april is een nieuw kruis op de toren van de Maranathakerk geplaatst. Op donderdag 12 april is het nieuwe kruis – nu met LED-verlichting – aangesloten op het lichtnet. Vanaf heden is het kruis van de Maranathakerk opnieuw van heinde en verre te zien en mag zo weer  getuige zijn van Gods evangelie.

Ik heb me weleens laten vertellen dat de Maranathakerk een hoge kerktoren heeft om in geval van stormvloeden of overstromingen boven water uit te blijven steken. Zeker vlak na de Watersnood van 1953 was er vrees voor meer overstromingen. Maar of dat waarheidsgetrouw is, moet ik nog maar eens nazoeken in de archieven.

De Watersnoodramp in de Biesbosch (3)

Een dijkdoorbraak, ergens in de Biesbosch

Truus de Kraker-Verlinde schrijft een brief aan haar familie met haar belevenissen tijdens de Watersnood.

Nou ik dacht niet anders of hij werd verongelukt thuis gebracht. Wat was ik blij toen hij weer veilig in bed lag. Iedere 5 minuten stapten we er uit om te kijken wat het water deed. Ja heel langzaam kwam het in het griendland. ‘k Wilde nog hebben dat Krin naar de loods ging, zoals hij van plan was om vast het een en ander te halen, maar hij was te moe. Om half drie stond er een plas in de griend, toen kroop ik weer in bed en akelig en helemaal versteven, dacht ik dat houd het nog wel een uurtje, ‘k ga er niet meer uit. Over een uur nog maar eens kijken. Om drie uur kwamen er beesten op de heuvel en hoorde ik mensen stemmen, Kolff met de beesten. Krin had gezegd dat er bij ons plaats was. Dus weer er uit en gelijk zagen we dat het griend helemaal vol stond en het water woest brullend over onze ka kwam vallen. Ineens was alles wakker, Annie er uit en Theo aan het huilen. Krin naar de schuur om Dirk Kolff te helpen en wij naar beneden en Theo aangekleed. Toen heb ik eerst Theo’s kleertjes uit het dressoir gehaald en de broodtrommel naar boven gebracht. Ook Dirk en Krin kwamen weer binnen, het was voor Kolff onmogelijk terug te gaan, hij was al half door het water gekomen. Die vond het maar gek dat wij begonnen met alles naar boven te slepen. Vertelde maar steeds dat het onmogelijk op de heuvel kon komen, dat was nog nooit gebeurd. Maar wij zagen onze polder volstromen en het water hoger dan de ka. Aan beide kanten van de heuvel kwam het in woeste stromen erover. Ook de kelder hebben we leeg gehaald, Alle wek en appels en nog veel meer.

Dirk Kolff zat ondertussen maar in de kamer, helemaal ontdaan, want hij had zijn koeien losgesneden en uit de schuur gelaten en had ze de golven in zien gaan, terwijl zijn moeder en zusters naar boven vluchtten, en geen tijd meer hadden om iets mee te nemen. Toen rond half 4 het water de kelder binnen kwam en in de gang en Krin hem vroeg om aan het orgel te helpen dat op tafel moest, begon hij toch te zien dat het nodig was. Ook het dressoir met inhoud naar boven. Het bureau moest blijven staan. Natuurlijk met alle papieren eruit, Annie en ik met Theo waren toen allang naar boven gecommandeerd, dus wij pakten maar aan. Krin bleef maar aandragen met zijn lange laarzen er ook uit moest. Hij had laarzen aan tot helemaal hoog boven aan zijn benen. Toen zaten we daar op zolder. Allemaal even koud. De wind blies er dwars door en het huis schudde en dreunde maar. Beneden begonnen verschillende dingen te drijven, te horen aan het stompen overal tegen. Het leek net of het huis uit elkaar gestompt werd. Nadat ik de mannen nog droge kleren had gegeven, moest ik gaan liggen, Het ging niet meer om op de been te blijven. Dat hart deed zo raad en ik verlamde helemaal van angst. Annie kwam naast me liggen, toen Krin ook nog aan de andere kant. Theo boven op zijn buik huilde maar en was verschrikkelijk lastig. Dirk zat er op een stoel naast. Krin ging telkens kijken op de trap en zei niets. Het water moest nog een paar uur vloeien, wat moest dat worden. De minuten kropen voorbij. Naar buiten kijken durfden we haast niet meer. En het stormde en beukte maar. 

Zo ongeveer half 7 keek Krin weer op de trap en het was niet meer hoger gekomen. We ademden een beetje op. Een poosje later, nee het kwam niet hoger. We hoopten dat het licht zou worden, dan kwamen er misschien wel boten. In ieder geval zouden er toch wel vliegmachines zijn om de zaak te verkennen. Toen werd het licht. We keken naar buiten. Een grote woeste zee met grote golven. Hier en daar een verdronken boerderij. We maakten brood klaar en konden niet eten. Water hadden we niet dus we dronken melk. Gelukkig was het nu licht. We liepen van de ene kamer naar de andere, kropen toen doodmoe weer in bed, maar sliepen niet. Dirk Kolff wilde helemaal niet in bed, maar zat op een stoel op de uitkijk voor het raam. Eindelijk zo tegen twaalven viel Theo een half uurtje in slaap. Om één uur begon er een plekje op de heuvel droog te komen en gingen Krin en Kolff naar de beesten kijken. Wat een blijdschap. Ze leefden allemaal. Wel waren ze heel erg koud en nat. Vlug wat eten gegeven en gemolken. Alle ruiten waren eruit. Een onderdeur was totaal verdwenen. In de keuken en bijkeuken de ruiten eruit. Kisten met appels, wortelen en uien dreven door de keuken. De wasmachine lag ondersteboven en ga maar door. Een melkbus vol met water was uit de bijkeuken verdwenen. De grote mendeuren op ’t eind van de schuur stonden helemaal open. En de loods, het was om te huilen, toen we dat zagen. We wilden weg, maar hoe?

Watersnood 1953

Het water, vriend en blauwe pracht …
soms vlaag van woede, we zijn ongerust,
onverwacht een noordwester op de kust,
een helse kracht, vijand in de nacht.


Duisternis, rollende golven:
de dijk buigt en breekt door …
mensen en vee gaan teloor,
leven wordt zomaar bedolven.


Het land ademt weer zonder zorgen,
boeren turen en ploegen onvervaard …
iedereen denkt aan morgen.

Gij, kinderen van de nieuwe dageraad:
wandelaars en fietsers onbedorven,
flierefluiters in een zee zonder afbraak.

Piet Hartman

Klimaatbuffer in Babylonienbroek

Dorpelingen vluchten tijdens watersnood in 1809 naar de kerk in Babylonienbroek

De familie Mouthaan heeft op hun gronden langs het Afwateringskanaal bij Babylonienbroek een groot project – een klimaatbuffer- aangelegd om water te bergen. Dit project is mede mogelijk gemaakt in het kader van de Subsidieregeling Groen Blauw Stimuleringskader. Een subsidieregeling waar naast de provincie ook de gemeenten Aalburg, Werkendam en Woudrichem en Waterschap Rivierenland aan meebetalen. Dit project in deze vorm is het eerste project in het Land van Heusden en Altena.

Waterschap Rivierenland heeft voor deze subsidieregeling als wens ingebracht om meer waterbergingsoevers langs diverse waterlopen aan te laten leggen door de grondeigenaren zelf. Door de aanleg van waterbergingsoevers kan er ten tijde van hoge waterstanden meer water geborgen worden waardoor de kans op overstromingen afneemt.

Voor de Agrarische Natuur Vereniging (ANV) Altena Biesbosch voert Meeuwis Millenaar de subsidieregeling uit in de regio.  Als veldcoördinator adviseert hij grondeigenaren in het Land van Heusden en Altena over de mogelijkheden van de regeling en geeft advies aan de keukentafel. Zo heeft Millenaar de familie Mouthaan gewezen op de mogelijkheden op hun gronden. Zij stonden hier positief tegenover en Meeuwis heeft in overleg met Pieter Sollie van Waterschap Rivierenland en Carlo Braat van het Coördinatiepunt Landschapsbeheer van het Brabants Landschap een mooi plan uitgewerkt.

Afgelopen maanden heeft een aannemer alle werkzaamheden uitgevoerd. Het resultaat mag er zijn. Over een lengte van 450 meter ligt nu langs het Afwateringskanaal een natuurvriendelijke oever en op een aanliggende weiland is een grote waterbergingsvijver aangelegd, ook weer met mooie natuurvriendelijke oevers, aangelegd. 

Waterschap Rivierenland en de ANV houden een officiële opening van het project op vrijdag 8 februari om 14.00 op Broeksestraat 2 te Babylonienbroek. De ingang is naast de school de De Biekûrf.

Herdenking Watersnoodramp

Verleende oorkonde verleent aan Gijsbertje 't Lam uit Veen voor haar hulp tijdens de Watersnood in Werkendam

Als we dan toch aan het herdenken zijn, dan maar gelijk ook de Watersnoodramp van 1 februari 1953, nu 62 jaar geleden. Daar kwamen 1863 mensen om het leven. Dat is wel even iets anders dan een herdenking van een evacuatie van twintig jaar geleden. Vooral de herdenking in 2013, toen zestig jaar geleden in een bijeenkomst in Raamsdonkveer maakte op mij veel indruk. Maar ook verhalen die we destijds optekenden in het Andries Visserhuis van mensen die de ramp hadden meegemaakt in Werkendam. In ons gebied waren toen overigens nog zes doden te betreuren.

Mooi verwoordt in de laatste strofe van het gedicht van Hendrik Marsman 'Denkend aan Holland'.

en in alle gewesten
wordt de stem van het water
met zijn eeuwige rampen
gevreesd en gehoord.

Herinneringen aan de Watersnood van 53

In de voorbije jaren heb ik al vaak geschreven over de Watersnoodramp van 1953. Maar hoe meer je leest of ziet over de ramp, hoe groter eigenlijk de impact wordt. Met maar liefst 1836 slachtoffers was het een ongekende ramp.

De lezing van Jaap Schoof trok veel belangstelling

Vanavond vertelde Jaap Schoof uit Zeeland, voorheen directeur van het Watersnoodmuseum in Ouwerkerk, bij de Historische Kring over de ramp. Zelf was hij een ventje van negen jaar toen hij de ramp meemaakte. Hij woonde op een boerderij en overleefde de ramp, terwijl de knecht die verderop woonde, met zijn gezin verdronk, omdat zijn huisje wegdreef op de immense waterzee. Velen hebben met eigen ogen gezien dat mensen verdronken, ook na de ramp was het identificeren van de lichamen natuurlijk voor veel mensen een traumatische ervaring.  Jaap Schoof vertelde niet echt veel over de gemeente Altena in zijn lezing, terwijl ook in deze regio mensen de ramp niet hebben overleefd. 

Foto van Ees van Herwijnen van het ondergelopen dorp Waardhuizen

En nu, bijna zeventig jaar later? Kan zo'n ramp nog eens gebeuren? Jaap Schoof vertelde ook over klimaatverandering en de voorspelling dat na 2030 de hurricanes of superstormen vanuit Amerika afbuigen naar Ierland en Europa. Niet pas in 2030, maar vorig jaar werd Nederland al geteisterd door een storm waar vier doden vielen door vallende bomen. Wat als zo'n storm in combinatie met springvloed ons land teistert? Sussen we onszelf dan in slaap met de gedachte dat we ; de veiligste delta ter wereld' wonen? Laten we vooral niet vergeten dat we in een delta wonen en dat het waterbewustzijn van onze inwoners nog stevig opgekrikt moet worden! 

Watersnood vernielt Van Dam orgel in Nieuwendijk

Het Van Dam orgel in de kerk in Nieuwendijk

De boeiende kerkgeschiedenis in het Land van Heusden en Altena houdt uiteraard niet op bij de gebouwen en de predikanten. Ook over de orgels valt veel te schrijven. Organist Jaco van de Werken deed dat al eens voor de Historische Reeks. Zo schreef hij ook over het orgel in de Gereformeerde kerk in Nieuwendijk. Deze kerk werd gebouwd in 1878 en kreeg toen een Van Dam orgel. In 1947 werd het orgel door de firma Clavaux omgebouwd, de tractuur werd geëlectrificeerd en een kegellade geplaatst voor verschillende nieuwe stemmen. Maar tijdens de Watersnoodramp van 1953 die 1 februari werd herdacht, spoelde ook water in de buitendijks gelegen kerk. daarmee werd het Van Dam orgel zo beschadigd, dat in 1959 de Gebroeders Van Vulpen opdracht kregen om een nieuw orgel te bouwen. Geld voor het orgel kwam uit het Waternoodsfonds. 

Het Van Vulpen orgel

In maart 1960 werd het orgel in gebruik genomen. Het instrument kwam tot stand tijdens de heroriëntatie van de orgelbouw en werd een voorbeeld voor de 'neo-barok' stijl. Het orgel werd destijds als verfrissend, helder en sprankelend omschreven, in de huidige tijd wordt het als 'scherp' betiteld. In het front ontwerp is de oriëntatie op oudere instrumenten zichtbaar, zoals in de tussenliggende spiegelvelden. Ook de horizontale trompetten zijn kenmerkend voor deze periode. 

Jaco van de Werken achter het orgel (foto Streekarchief)

 Jaco van de Werken bespeelt het orgel

 

 http://www.brabantorgel.nl/Nieuwendijk-GerefKerk_frameset.html

Museumschatten in Altena

De couveuse uit 1953, deze werd verwarmd met kokend water

Vandaag bezocht ik samen met andere vrijwilligers van Erfgoed Altena de Kijkkraam in Dussen, de Oudheidkamer van Grietje Post in Werkendam en het Biesboschmuseum. Reden voor het bezoek was dat we als Erfgoed Altena in samenwerking met VVV Altena Biesbosch een museumtour in Altena willen samenstellen. Vorig jaar brachten we al een bezoek aan de noodwoning in Meeuwen, de Museumzolder in Wijk en Aalburg en het Kevermuseum in hetzelfde dorp. 

Het depot van het Biesbosch Museumeiland

Ook vandaag werden we weer verrast over de uitgebreide collecties die zijn te zien in Dussen en Werkendam. Zoals de couveuse uit 1953 die werd geschonken ten tijde van de watersnood; de Duitse 'kolenkit' in de Oudheidkamer bij Grietje Post en de nieuwe aanvullingen bij het Biesboschmuseum, zoals de herinrichting van het waterpaviljoen in samenwerking met Evides. In het Biesboschmuseum mochten we ook in het depot kijken naar de uitgebreide collectie en het archief. Inmiddels is gestart met de digitalisering van het hele archief. Deze zomer gaan we ook nog naar het Visserijmuseum, de museumwerf en waarschijnlijk de klompenmaker in Dussen.

Zwerven door Rivierenland (4)

De Vrouwe van Brakel
Dijken, dijken en nog eens dijken
Monument voor Koning Willem III in Dreumel

Op de vierde dag van mijn fietstocht heb ik 34 foto's gemaakt. Een mix van foto's van monumenten ter herinnering aan dijkdoorbraken, dijkherstel, verdwenen steenfabrieken, oorlogsmonumenten en meer. De historie ligt er voor het oprapen. Het is dus moeilijk kiezen tussen al die plaatjes. Het beeld van de vrouwe van Brakel mag niet ontbreken. En het ereteken ter herinnering aan een bezoek van Koning Willem III vanwege de watersnood in 1855, volgens mij in Dreumel. Overigens mag wel gezegd worden dat sommige dijktaluds er prachtig uitzagen vanwege de vele bloemen. Gele kamille en sint jacobskruiskruid, paarse en witte klaver en blauwe korenbloemen(?). Daar heb ik helaas geen foto van genomen.

Watersnood 1953

Het water, vriend en blauwe pracht …
soms vlaag van woede, we zijn ongerust,
onverwacht een noordwester op de kust,
een helse kracht, vijand in de nacht.

Duisternis, rollende golven:
de dijk buigt en breekt door …
mensen en vee gaan teloor,
leven wordt zomaar bedolven.

Het land ademt weer zonder zorgen,
boeren turen en ploegen onvervaard …
iedereen denkt aan morgen.

Gij, kinderen van de nieuwe dageraad:
wandelaars en fietsers onbedorven,
flierefluiters in een zee zonder afbraak.

Piet Hartman

Dag 193: Meer sluizen in Nieuwendijk (1)

De deuren van de Papsluis

Momenteel wordt hard gewerkt aan de restauratie van de Papsluis tussen Werkendam en Nieuwendijk. Een klus die ik met veel interesse volg, vanwege mijn liefde voor de historie.
Nu is de Papsluis niet de enige sluis in Nieuwendijk. De "Drie sluizen", het gemaal "De Drie Sluizen" en de duiker aan de Doornseweg in Nieuwendijk. Deze drie onderdelen hebben vanaf de aanleg van 'de nieuwe dijk' (omstreeks 1650) een belangrijke rol gespeeld bij het waterbeheer in het land van Altena. Bij elkaar gelegen nabij het latere gemaal, zorgden deze zelflozende sluizen (vanaf omstreeks 1650) tot de bouw van het gemaal "De Drie Sluizen" voor de afwatering van een belangrijk deel van het land van Altena naar de Biesbosch. Een sluis voor de afwatering via de bermsloot gelegen langs de dijk vanaf Kille voor het gebied vanaf Nieuwendijk richting Werkendam. Een sluis voor de afwatering via de Zevenbanse Gantel voor het gebied richting fort Altena. Een sluis (nabij het Dijkje en de boterfabriek van destijds) via de Alm voor het gebied richting Almkerk en verder. Alle drie deze sluizen zijn helaas na de watersnood in 1953 dichtgegooid en maken sindsdien onzichtbaar deel uit van de dijk ter plaatse.