De Wassende Maan als sleutelwerk van na-oorlogse beeldende kunst

Recent is het beeld 'Waiting for it to end..' op het Biesbosch Museumeiland geplaatst. Het metershoge rode beeld is een nieuw landmark in de Biesbosch. Maar het gebied heeft natuurlijk al een ander bijzonder landmark, de Wassende maan van Paul de Kort. 

De Wassende Maan bij hoogwater op 13 maart 2020

Het is door de stichting Beeldende Kunst op de lijst van 100 sleutelwerken van na-oorlogse beeldende kunst geplaatst. De Wassende maan is een labyrinth van water en land. Het verbeeldt het doolhof van water en land dat de Biesbosch altijd al was en nog steeds is. Nieuwe waterstaatskundige inzichten hebben het gebied steeds opnieuw veranderd en het uiterlijk van de Biesbosch bepaald. Door de invloed van de jaargetijden is het beeld van de Wassende Maan ook steeds weer anders, zoals vandaag met het hoge water in de Noordwaard en het gehele riet dat in deze tijd van het jaar zo kenmerkend is in het gebied. 

In het midden het kunst werk van Robert Smithson en rechts de Wassende maan in de sneeuw

Op de lijst van 100 sleutelwerken staan nog veel meer bijzondere kunstwerken, zoals de Groene Kathedraal in Almere, het monument van de Dokwerker in Amsterdam, het draaiende huis op een rotonde in Tilburg, het beeld van de verwoeste stad van Zadkine in Rotterdam. Maar ook het misschien minder bekende Essence d'Mastenbroek Net als Broken Circle and Spirall Hill van Robert Smithson, dat vrijwel zeker de inspiratiebron is geweest van De Kort voor de Wassende maan. 

De Wassende maan op een zomerse dag

De lijst van honderd sleutelwerken kwam tot stand na een oproep van de stichting Beeldende Kunst informatie om een voordracht te doen voor een lijst van 100 sleutelwerken in de openbare ruimte. 

Goud voor Broken Circle in Emmen

Vandaag las ik een boeiend stuk in de Volkskrant over de 'Broken Circle' in Emmen, een landschapskunstwerk van de Amerikaan Robert Smithson. Hij maakte ook het kunstwerk Spiral Jetty, een van de eerste landschapskunstwerken. 

Het artikel in de Volkskrant

Het kunstwerk 'Broken Circle' bestaat vijftig jaar en is niet echt bekend. Het ligt ook verscholen op een particulier terrein, zodat het moeilijk toegankelijk is. Maar vanwege de vijftigste verjaardag kunnen speciale tickets worden geboekt voor een bezoek in combinatie met een film en een audiotour. Op de website voor de tickets staat de prachtige quote 'Nature is never finished'. Alle reden om deze zomer een ticket te boeken voor een bezoek aan de Broken Circle.

Het kunstwerk de Wassende Maan

Mijn interesse voor de Broken Circle heeft alles te maken met het kunstwerk de Wassende Maan in de Noordwaard. Het is ontworpen door Paul de Kort. De  Wassende Maan is zelfs bestempelt tot sleutelwerk van de na-oorlogse beeldende kunst. Het is niet onwaarschijnlijk dat Paul de Kort zich heeft laten inspireren door de Amerikaan Robert Smithson. En net als bij het kunstwerk Broken Circle lees je over de discussie of je zo'n landmark in stand moet houden of dat het ook mag opgaan in de natuur en dan als het ware vanzelf verdwijnt. Bij de Wassende Maan zie je hetzelfde gebeuren. Het Volkskrantartikel  is in elk geval een aansporing om snel weer te gaan kijken bij de Wassende Maan. Als je niet oplet is het straks inderdaad geheel verland en niet meer herkenbaar als labyrint. Persoonlijk zou ik dat jammer vinden, maar dat raakt wel aan de discussie of je het nu wel of niet moet laten opgaan in het landschap.

Spiral Jetty, Broken Circle, de Wassende Maan

Inspiratie voor de Wassende maan

Links de Spiral Jetty, midden Broken Cirkel (Emmen) van Robert Smithson met rechts de Wassende maan van Paul de Kort

  

Het kunstwerk de Wassende maan in de Biesbosch van Paul de Kort werd tien jaar geleden aangelegd. Tijdens de expertmeeting 'Kunst maakt het landschap' hield Sandra Smallenburg, kunstrecensent NRC een boeiend betoog over het ontstaan van land-art. Zo'n vijftig jaar geleden trokken de kunstenaars naar buiten, hun galeries en musea  achter zich latend. In die tijd een revolutie. Een van de mooiste voorbeelden van die vroege land-art is het werk 'Spiral Jetty' in Amerika van Robert Smithson. Hij maakt ook het werk Broken Circel in Emmen. En laten beide werken nu wel wat weg hebben van de Wassende maan. Was Smithson de inspiratiebron voor Paul de Kort?  

Overigens roemde Smallenburg de land-art in Flevoland met zijn Groene Kathedraal en Aardzee.Een enkeling noemt het gebied zelfs het tweede openluchtmuseum van Nederland. Toch vreest ze voor de toekomst van land-art, vooral vanwege doorgevoerde bezuinigingen op kunst. Is er straks nog wel geld voor onderhoud van die land-art? Want hoe staat de Wassende maan er na tien jaar voor?  En moet je het dan loslaten en laten verlanden?

Dag 243; De Wassende maan

De wassende maan met de achtergrond bergketen het laatste kwartier

Van tijd tot tijd krijg ik foto's doorgestuurd van Leen Kieboom. Deze keer verraste hij me met foto's van het kunstwerk de wassende maan, dat wordt aangelegd in de Noordwaard. Hij gaf er wat bijzondere namen aan. "Met een een beetje fantasie waan je dan jezelf op de maan", zo schreef hij bij de foto's. Oordeel zelf na het bekijken van de foto's.

Dag 244: De Wassende maan (2)

Bergrug het Laatste kwartier in de wassende maan

Leen Kieboom voorzag me opnieuw van foto's voor mijn weblog. Hij schrijft erbij: "Zaterdag opnieuw een bezoek gebracht op de "wassende maan". Inmiddels is de bergrug "het laatste kwartier" op hoogte gebracht en afgedekt met goede grond. Bovenop die bergrug heb je een fantastisch uitzicht! Bijgaande foto'slaten er wat van zien. Ze mogen er voor mijn part een paar bankjes bovenopdie rug zetten!"

De wassende maan

De wassende maan in de winter

Illusie in de Noordwaard, gewrocht door
mensenhand in dit door wind en water
geteisterd lage land.

Vanaf de terp het lage licht
spiegelend in vliesdun ijs,
berijpte oevers richten 't zicht
in cirkelende baan naar
het midden van de maan.

Een zwaan rijst op in tegenlicht
en spreidt verdroomd zijn vleugels
opstijgend langs de flanken
is er een zweem van klanken
die zwellen aan en zwemmen rond

De zon verdwijnt, de maan komt op
en hoor - met hemels - oor
een vleugellied in trage maten
Beethovens, Mondriaans sonate

@Cees Visser

Dutch Delta Design 2012

Kunstwerk de wassende Maan in de kleine Noordwaard

Op 1 juli zal in Den Haag het startsein worden gegeven voor Dutch Delta Design 2012 (DDD2012), een ambitieus project dat Nederland neerzet als hét internationale platform voor water expertise waar alle mondiale kennis samenkomt.

Meer dan dertig partijen uit de sector, waaronder de Vereniging van Waterbouwers, overheden, kenniscentra en grote ondernemingen, hebben hun commitment uitgesproken om in drie jaar tijd van Nederland het centrum te maken waar internationale instanties, bedrijven, overheden en NGO’s naartoe komen om watervraagstukken in de wereld op te lossen. De afgelopen maanden hebben de partners samen die ambitie concreet uitgewerkt: Wil je iets met water? Dan kom je naar Nederland.

De meest tastbare vorm van Nederland als mondiaal centrum voor water is een netwerk van Water Expertise Centra, dat door een ‘Michelin’ route met architectuur en evenementen wordt verbonden. Hier laat Nederland zien hoe het omgaat met watervraagstukken. Acht regio’s vormden voor DDD2012 samenwerkingsverbanden in een bepaalde ‘niche’, zij presenteren hun water expertise centrum op 1 juli. Al deze expertise komt samen in een nieuw, nationaal en mondiaal Water Expertise Centrum, dat bezoekers het beste en mooiste wat Nederland te bieden heeft laat beleven. Op de avond zelf wordt bekend gemaakt waar het nieuwe, ambitieuze (Inter)Nationale Water Expertise Centrum gevestigd wordt.

www.ddd2012.nl

Dag 332: Labyrinth

Het labyrinth in kathedraal van Chartres

Het landschapskunstwerk de Wassende Maan in de Biesbosch heeft de vorm van een labyrint. In een folder over het project wordt het als volgt omschreven: In het archetypische labyrint zijn twee tegengestelde wereldbeelden met elkaar vervlochten; het eenparige pad, meanderend en tergend, maar onontkoombaar als een rituele dans, en het doolhof met splitsingen en keuzemogelijkheden, vrije wil en eigen verantwoordelijkheid met daarin besloten het gevaar van de verkeerde beslissing.

Nu is een labyrinth een mythologisch motief uit de heidense Griekse oudheid. Toch werd in de 13e eeuw regelmatig in kathedralen gebruikt, zoals bijvoorbeeld in de kathedraal van Chartres. Over de gehele breedte van het middenschip en de lengte van de derde, en vierde travee is met zwarte en witte tegels in de kathedraal van Chartres het labyrint aangelegd. De afbeelding van dit mythologische motief is een verrassend en gecompliceerd verschijnsel. In de heidense Oudheid werd het labyrint alleen in profane gebouwen en nooit in tempels afgebeeld, in de Middeleeuwen kwam het echter alleen in of bij kerken voor.

Meer bezoekers Biesboschmuseum

Het Biesboschmuseum komt straks op een eiland te liggen

In 2013 heeft het Biesboschmuseum 1029 meer bezoekers ontvangen dan in 2012. Bij het aantal rondvaarten steeg het aantal passagiers sinds 2011 met 1600 van 18.808 tot 20.408. Op 232 dagen van het jaar werd gevaren, waarvan 92 dagen met twee de fluisterboten Whisper en Silence.Gemiddeld waren 35 bezoekers aan boord. Op de fluisterboot varen in totaal veertien schippers.

De totale uitgaven in 2013 waren 276.933 euro, daarmee werd een overschot van 3702 euro behaald. Ondanks de hogere bezoekersaantallen daalden de opbrengst uit verkopen van 28.500 euro naar 21.800 euro in 2013. In totaal werken zes mensen in het Biesboschmuseum, die worden geassisteerd door twaalf vrijwilligers.

De drukste dag in 2013 was zaterdag 27 augustus met 509 bezoekers.Het aantal mensen aan de balie van het museum dat op zoek was naar informatie daalde naar 2734, mede door de verminderde mogelijkheden tot wandelen en fietsen vanwege de ontpoldering van de Noordwaard.

Bijzonderheden in het jaar waren de vondst van een molensteen uit de 16e eeuw en de komst van de Deltaviewer. Buitenmuseum de Pannekoek werd verrijkt met twee kunstwerken van Frank Halsman, de schuilbank en het insectenhotel. Door de verplaatsing van beiden liggen de kunstwerken meer in lijn met de Wassende maan, de Uitkijk en de Panoramatafel. Ze zijn met elkaar verbonden in wandelroute-laarzenpad van vijf kilometer.

Voor de plannen voor de uitbreiding van het museum tot BiesboschMuseumEiland schonk de provincie in november 2013 een bedrag van drie miljoen euro aan subsidie. Daarmee werd 70 procent van de benodigde zes miljoen binnengehaald. In september wordt de uitbreiding van het museum ter hand genomen.

Biesbosch vijftig jaar geleden al recreatiegebied

Kunstwerk de wassende maan in de Biesbosch

Uit het Nieuwsblad van 1961

Al is nog steeds niet bekend welke toekomst de Biesbosch tegemoet gaat, vast staat dat een belangrijk deel van dit unieke gebied een recreatieve bestemming krijgt. En een feit is ook, dat de Biesbosch een steeds belangrijker toeristische trekpleister aan het worden is, zowel voor boten- als voor autobezitters. En het aantal hengelaars, dat aan de kreken en op de gorzen neerstrijkt, groeit met de dag.

De gemeente Made en Drimmelen heeft inmiddels het initiatief genomen tot de oprichting van een soort samenwerkingsorgaan met betrekking tot de Biesbosch als recreatiegebied.

Bezwaarmakers Noordwaard moeten geduld hebben

De wassende maan bij hoog water

De beroepstermijn van het rijksinpassingsplan Ontpoldering Noordwaard verliep op 21 oktober 2010, zodat op grond van de Crisis en herstelwet een uitspraak omstreeks 21 april 2011 verwacht zou mogen worden.

Een behandelend ambtenaar bij de Raad van State liet weten dat deze termijn niet gehaald wordt. Men hoopt de zitting in de eerste helft van 2011 te laten plaatsvinden. Dat impliceert dus dat een uitspraak op z'n vroegst na de zomervakantie beschikbaar is. Met een beetje pech wordt die zitting over de zomervakantie heengetild en ligt er pas een uitspraak in het najaar.  

Weliswaar is de Raad van State gehouden aan de termijn die in de Crisis en herstelwet genoemd wordt, maar overschrijding van die termijn heeft geen consequenties voor wie dan ook die bij de rechtsgang betrokken is. Helder is dat de Raad van State zorgvuldigheid boven snelheid laat prevaleren, ongeacht de wil van het kabinet en Staten-Generaal. 

Op de vraag waarom het langer duurt dan de voorgeschreven termijn, zei de behandelend ambtenaar dat deze zaak groot en complex is en dus in de voorbereiding de nodige tijd vergt. De conclusie lijkt gerechtvaardigd dat de ontpoldering minder 'appeltje-eitje' is dan de mensen van Rijkswaterstaat in hun nieuwsbrieven hebben voorgehouden.

Vrouwennetwerk maakt kennis met Waterschap Rivierenland

Kunstwerk de wassende maan in de Noordwaard

Op zaterdag 6 februari a.s. is er weer een bijeenkomst van het Vrouwennetwerk Altena e.o. De bijeenkomst begint om 10.00 bij het Biesboschmuseum. Ina Groeneveld en Lieneke Colijn houden een informatieochtend over het Waterschap Rivierenland. Ina Groeneveld werkt al jaren als secretaris bij Waterschap Rivierenland. Zij gaat die ochtend (bijna) alles vertellen over het Waterschap in het algemeen én de rol van het waterschap bij de ontpoldering van de Noordwaard. De kosten van deze ochtend zijn € 10,00. Aanmelden voor de bijeenkomst kan bij

inagroeneveld@cs.com of 06-546 05 975

De Biesbosch als cultuurlandschap

De wandelende boot, onderdeel van een expositie van BKKC in 2014

In het Biesboschmuseum vond vandaag de expert meeting 'Kunst maakt het landschap' plaats. Het werd een boeiende ochtend met al even zovele boeiende sprekers. Want eigenlijk is heel het Nederlandse landschap één groot kunstwerk, er is immers nauwelijks nog een plek aan te wijzen in Nederland die niet door onszelf gevormd is tot cultuurlandschap. Dat geldt bijna nog sterker voor de Biesbosch, het gebied dat volledig door mensen handen is gevormd. Een cultuurlandschap 'pur sang' zo zou je het kunnen noemen, zo hield Liesbeth Jans, programmaleider van het Brabantse Kenniscentrum Kunst en Cultuur ons voor ter inleiding op de sprekers. Het BKKC initieert in heel Brabant projecten als boeren en kunst of boomkwekers en kunst. Ook kunst en erfgoed komen samen, zoals cultuur en natuur in het cultuurlandschap van de Biesbosch. Iedere zomer organiseert het BKKC een expositie landkunst, de Brabantse versie van Land-art, waarbij de kunst in het landschap vooral moet passen bij de genius loci. Liefst met verhalen die de plekken verbeelden zoals in de app Brabant vertelt. Het BKKC heeft samen met de academie Sint Joost en het Biesboschmuseum een samenwerkingsovereenkomst om jaarlijks zowel binnen als buiten het museum kunst vorm te geven. Het mooiste voorbeeld van die kunst in het landschap in de Biesbosch is natuurlijk de Wassende maan van Paul de Kort.

Dag 226: De panoramatafel

Een labyrint, de tweede Sint Elizabethsvloed met de laatste oogst, de sloop van de boerderijen, het verplaatsen van grond, de panoramatafel, de kijker , een driepersoons vogelkijkhut, een zitbank met verhoogde rustplaats voor vogels. Zo maar een aantal van de kunstuitingen die straks in het huidige NOP gebied geplaatst zullen worden. Het kunstproject is een initiatief van het waterwinningbedrijf Brabantse Biesbosch. Zij wilde beeldende kunst betrekken bij veranderingen in de Biesbosch. Thans ligt er een masterplan van DLG, Staatsbosbeheer en de provincie Noord-Brabant. Met de eerdergenoemde plannen die nog dit jaar moeten worden uitgewerkt. Overigens komt de panoramatafel aan Lijnoorden te staan, tegenover polder Maltha. De uitkijk vlakbij het Biesboschmuseum, de tweede Sint Elizabethsvloed in het hart van het gebied en de wassende maan bij de ingang van het gebied langs de Bandijk.