Week van ons Water met Molendag en Grip op Water

Speciaal vanwege de Week van ons Water in Brabant is Grip op water Altena zaterdag 11 mei te vinden bij de molens in Uppel.  Bij de molens wordt ook het verhaal verteld van de zeven molens van de Zevenbansch boezem en hoe Altena toen droge voeten hield.

Uitzicht op het Liniepad vanuit de Uitwijkse molen (foto Marcel van Balkom)

Op zaterdag 11 mei is het Nationale Molendag 2019 In het Altenase land zijn de Molenstichting Het Land van Heusden en Altena en Molens Land van Heusden en Altena zoveel mogelijk in actie te bewonderen en uiteraard stellen de molenaars bezoek zeer op prijs. Bij de Zandwijkse molen in Uppel zingt zangeres/gitariste Ellen Hartman toepasselijke liedjes over Gemeente Altena, polders, boeren en molens.

Zicht op de Zandwijkse molen vanaf het Liniepad

De beide molens in Uppel zijn behalve op zaterdag 11 mei ook op zondag 12 mei geopend voor publiek. Het gebied rond deze molens leent zich goed voor een mooie fietstocht of wandeling langs het Liniepadfestival. Op beide dagen zal bij de Zandwijkse molen een optreden worden verzorgd door zangeres/gitariste Ellen Hartman uit Babyloniënbroek. De optredens zijn aan het einde van de ochtend en het begin van de middag. Ze zingt eigen geschreven luisterliedjes en ook covers. De liedjes gaan over Altena, Biesbosch Linie, polders, boeren en molens. Bij dit alles begeleidt ze zichzelf op de gitaar.

Zicht op de Uitwijkse molen vanaf het Liniepad

De Uppelse molen is bijzonder watererfgoed

Het gemaaltje langs het Liniepad met op de achtergrond de Uitwijkse molen

De Uppelse molen werd gebouwd in 1842 en is in 1927 gesloopt.  De wipmolen was een van de zeven molens die langs de Zevenbansche boezem stond om zo het gebied droog te malen. De molen is in 1927 vervangen door een gemaaltje, dat gebouwd is op de fundamenten van de molen. En dat gemaaltje staat er nog altijd, maar moet wel dringend gerenoveerd worden. Zeker nadat recent het gehele interieur is gesloopt. Het gemaaltje staat op een prachtige plek langs het Liniepad en zou ook mooi ingericht kunnen worden als B & B of als plek waar de bemalingsgeschiedenis van het Land van Heusden en Altena wordt verteld. Zeker nu  in het afgelopen jaar als het gemaaltje langs de A27 bij Sleeuwijk is gesloopt en ook het gemaaltje in Oudendijk. Eigenaar van het gemaaltje langs het Liniepad is de molenstichting Land van Heusden en Altena. En terwijl de molens allemaal monument zijn, is het gemaaltje dat juist niet. Het zou mooi zijn als dit een eerste waterschapsmonument zou worden, als is het dan geen eigendom meer van het waterschap. Bij het gemaaltje staat de Uitwijkse molen en verderop de Zandwijkse molen. 

Sporen in het landschap van 750 jaar waterschapsgeschiedenis (deel 1)

Toen ik op het idee kwam om de sporen van 750 jaar waterschapsgeschiedenis in het Land van Heusden en Altena op te zoeken, had ik verwacht dat het een kort lijstje zou worden. Maar stiekem valt er nog veel te ontdekken.

De Kerkewiel in Werkendam

Wat te denken van de Kerkcwiel in Werkendam, die in 1374 ontstond na een dijkdoorbraak? Het beeld van Jacoba van Beieren in de vesting Woerkum, als aanvoerder van de Kabeljauwen direct betrokkene bij de Hoekse en Kabeljauwse twisten. Al dat oorlogsgeweld leidde tot verwaarlozing van de dijken, zo ontstond in 1421 de Sint Elisabethsvloed. Ga vooral kijken in het Biesbosch Museumeiland in Werkendam om die historie te ontdekken, je ziet er zelfs een Middeleeuwse duiker van voor 1421. In 1461 komt de Kornse dijk gereed, de dijk vanaf Werkendam naar Dussen die wordt aangelegd na de Sint-Elisabethsvloed. Hij doorsnijdt ook het landschap van rivierklei en zeeklei. 

De Kornse Buitenkade aan de Kornse dijk nabij Dussen

Verder in de tijd is daar de aanleg van de nieuwe dijk, de dijk waaraan de dorpen Nieuwendijk en Hank ontstaan. In die dijk bevindt zich de Vierbanse en de Hillegatse sluis uit 1699. In datzelfde jaar werd de Zandwijkse molen gebouwd en een jaar later de Uitwijkse molen. Ook de Vervoornemolen stamt uit die tijd. De Vervoornemolen maalde de Vervoornepolder droog, bij de drooglegging van die polder door de aanleg van de Schenkeldijk werd in een sluisje nog een gedenksteen gemetseld met het jaartal 1642, ook deze is te vinden in het Biesbosch Museumeiland. 

Hillegatsesluis in Hank uit 1699

Molens als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie

De watermolens in het schootsveld van Fort Altena; vooraan de Zandwijkse molen en daarachter de Uitwijkse molen

Op Fort Giessen hielden we als Erfgoed Altena woensdagavond onze jaarlijkse erfgoedavond. Een avond waarop we alle erfgoed organisaties uit de regio uitnodigen om met elkaar van gedachten te wisselen over het behoud van ons aller erfgoed. Maar ook om onze plannen voor 2018 met elkaar te delen, om aandacht te schenken aan meer samenwerking en om te praten over het erfgoedbeleid. Deze keer was wethouder Paula Jorritsma te gast die vertelde over het erfgoedbeleid van de nieuwe gemeente Altena. "Erfgoed moet je altijd bevechten", zo liet ze weten. De gemeenten werken aan een cultuurhistorische nota en samenvoeging van de drie monumentencommissies. Als Erfgoed Altena gaat onze voorkeur uit naar een commissie waarin ook lokale kennis worden geborgd (met een zetel voor Erfgoed Altena?). De Bond Heemschut - afdeling Brabant - liet hier ook een kritische kanttekening bij plaatsen in een opiniestuk in het Brabants Dagblad. 

De Molenstichting vroeg uiteraard aandacht voor haar molens. Met name de twee watermolens in het schootsveld van Fort Altena, onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Een Brabantse gedeputeerde had in het verleden al eens geopperd dat die molens ook op de Werelderfgoedlijst zouden moeten. Maar vervolgens had de Molenstichting nooit meer iets vernomen, dus misschien konden gemeenten zich hier hard voor maken. Wethouder Paula Jorritsma zegde toe hier navraag naar te doen.

Wind Water Wieken in Uppels Gemaal

Schetsen van Vic Gremmer van het Liniepad

Gedurende vijf weekenden van 25 april tot en met 17 mei 2026 organiseert de Stichting KunstinAltena in deze ruimte de duo-expositie van Marianne Meijer (keramiste) en Vic Gremmer (schilder/tekenaar). Naast het exposeren van hun werk, zal Vic Gremmer tijdens de expositiedagen ter plekke ook schilderen aan een drieluik zodat de bezoekers het ontstaan van zijn werk kunnen meebeleven. Het interieur van het Uppels Gemaal is gerenoveerd om te kunnen dienen, niet alleen als expositieruimte maar ook als tijdelijke werkplek voor kunstenaars en als cultureel trefpunt. Een mooi resultaat van samenwerking van de Molenstichting Land van Heusden en Altena met de Stichting KunstinAltena en het Liniepadfestival.

Uilenkast van Marianne Meijer

Marianne Meijer en Vic Gemmer raakten geboeid en geïnspireerd door de ligging van het gemaal in het gebied van de Zevenbansche Boezem tussen de Zandwijkse en de Uitwijkse molen. Een uniek, klein natuurgebied. Wandelend of fietsend via het Liniepad van Fort Altena naar de vesting Woudrichem of vice versa, ontkomt de voorbijganger niet aan het magnifieke gezicht op de Zandwijkse en Uitwijkse Molen en het naastgelegen Uppels Gemaal.

Het Uppels gemaal

De opening van de duo-expositie vindt plaats op zaterdag 25 april 2026 om 13.30 uur door Daphne van Hekken en Hannie Visser-Kieboom. De expositie is geopend, steeds van 13.00 tot 17.00 uur, in de weekenden van 25 en 26 april, van 2 en 3 mei, van 9 en10 mei (tevens Nationale Molendagen) en van 16 en 17 mei. Het Uppels Gemaal (Uppelse steeg 2, Sleeuwijk) is alleen per fiets en te voet bereikbaar. Vanaf Sleeuwijk via de Roef en vanaf Uppel via De Omloop.

Oude foto van het gemaaltje

Integriteit

De Zandwijkse molen

Het bestuur van waterschap Rivierenland spreekt op maandag 7 oktober tijdens een speciale thema avond over integriteit. Altijd een heikel onderwerp voor bestuurders, de voorbeelden van fouten zijn legio. Maar is het bij waterschap Rivierenland weleens mis gegaan? Misschien horen we dat ook tijdens die thema-avond. 

Dag 248: Jaar van de molens

Een eervolle vermelding voor Frans Dansen

In de regio is gekozen voor het thema molens op Open Monumentendag. Dit in het kader van de jaar van de molens. Vanavond vond de opening plaats bij de Zandwijkse molen. Ans de Groot en haar man hadden alles klaargezet en de Kwartiermeesters zorgden voor de catering. Tevens werd de uitslag van de foto wedstrijd van de molens bekendgemaakt. Morgen zijn de molens open, ze hopen op veel bezoekers.

Het water de baas

gemaal bij polder Steenen Muur in de Noordwaard

Het prachtige boek 'Het water de baas' van Daan van Rijn en Rutger Polderman beschrijft de historie van de mechanische bemaling in Nederland. Vandaag ineens super actueel vanwege de zondvloed aan regen die zondag uit de hemel viel. Want waar zouden we zijn zonder gemalen? We zouden geen droge voeten houden. Gelukkig lijkt de zaak weer onder controle, ook in het gebied van Waterschap Rivierenland. Vandaag ook nog eens in de Zandwijkse molen geweest, een watermolen die ooit zorgde voor droge voeten in ons gebied. Kortom zonder molens en gemalen zou Nederland al lang aan de zee zijn prijsgegeven.

Het vijfde Liniepadfestival

Het tentenkamp van House of Wax langs het Liniepadfestival

Vandaag zijn de voorbereidingen getroffen voor het vijfde Liniepadfestival op zondag 18 september. Net als andere jaren ziet het weer er goed uit. Deze keer is het festival rond het oude gemaaltje bij de Zandwijkse molen aan het Liniepad langs de Zevenbansche boezem. Met een Middeleeuws kampement, een stormbaan, een pop-up restaurant van Patrick de Rade, muziek en streekmarkt wordt het een kleinschalig evenement. Ook de molens leveren hun bijdrage, zij zijn te bezoeken en zullen draaien als er voldoende wind is. Weest allen welkom!

Ode aan het landschap

In 2021 brengt Nederland een Ode aan het Landschap van de Hollandse Waterlinies – de Nieuwe Hollandse Waterlinie en de Stelling van Amsterdam samen.  Tijdens Ode aan de Hollandse Waterlinies maak je kennis van de geheimen, verhalen en bijzondere objecten uit de Hollandse Waterlinies door vele mooie activiteiten. 

Het Liniepad met de Zandwijkse molen op de achtergrond

Door de aanleg van de ecologische verbindingszone Nieuwe Hollandse Waterlinie inclusief de aanleg van het Liniepad werd ik bijna tien jaar geleden getroffen door de schoonheid van het linielandschap.  De Nieuwe Hollandse Waterlinie had al een warm plekje in mijn hart vanwege mijn liefde voor historie. Maar op het Liniepad komen cultuur, natuur en erfgoed samen. Die mooie plek inspireerde mij in 2012 om het Liniepadfestival op te zetten. Dat festival wil bezoekers laten genieten van de weidsheid van het landschap langs het Liniepad.

Hollandse landschappen schilderen tijdens langs het Liniepad

Beleving van natuur, cultuur en erfgoed vormen de verbindende schakels tijdens het festival. Muziek, theater en landschapskunst rijgen zich aaneen als een kralensnoer van verhalen, dromen en gedichten. Laat je meevoeren op de stroom en geniet van de creativiteit die ontspruit aan het landschap. Met schuilen in een donkere bunker, verhalen van Jan Soldaat of muziek maken met een waterorgel van rivierwater. Een jasje breien voor een bunker, klei en hout omvormen tot waterdruppels of op safari door de natuur. Soms mag je meedoen, soms mag je toekijken, maar altijd en overal mag je genieten van het landschap. Dit jaar wordt het Liniepadfestival gehouden van 11 tot en met 19 september en verbindt zo het weekend van Open Monumentendag met de eerste Kunstroute van Altena in Almkerk. 

Waterschap koopt bos

Brabants Landschap en Waterschap Rivierenland kochten samen ongeveer 12 hectare bos aan bij Fort Altena. Het betreft het noordelijk gedeelte van het bos tussen Sleeuwijk, de Rijksstraatweg en het afwateringskanaal. Het bos vormt een cruciale schakel in de robuuste ecologische verbindingszone (revz) Nieuwe Hollandse Waterlinie. Deze robuuste verbinding moet de grote natte natuurgebieden Biesbosch, Vechtplassen en Naardermeer met elkaar verbinden, zodat soorten als de bever, otter, roerdomp en grote karekiet zich weer tussen deze gebieden kunnen verplaatsen. Met de aankoop ontstaat de mogelijkheid om het bos zo optimaal mogelijk in te richten voor deze soorten. Het zuidelijk deel van het bos tussen het afwateringskanaal en de Tol is gekocht door een particulier die het als natuurgebied in stand wil houden.

Naast de realisatie van de robuuste ecologische verbindingszone ontstaan er met de aankoop van het bos ook mogelijkheden voor de aanleg van het Liniepad. In het bos staan ook vier bunkers van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Het Liniepad is een wandel- en fietspad van Fort Bakkerskil naar de vesting Woudrichem. Het pad loopt via Fort Altena, de Zandwijkse en Uitwijkse molen en het landgoed Kraaiveld. Brabants Landschap, Waterschap Rivierenland, de gemeenten Werkendam en Woudrichem en Gebiedscommissie Wijde Biesbosch werken samen aan dit project.
Verder gaat Waterschap Rivierenland in een gedeelte van het aangekochte gebied tevens een waterbergingsgebied realiseren.