Klimaatadaptie begon al bij de Sint Elisabethsvloed

Wie denkt dat klimaatadaptatie is uitgevonden in de 21e eeuw heeft het helemaal mis. Al in de 15e eeuw was sprake van klimaatadaptatie, van het aanpassen van de samenleving aan het veranderende klimaat. 

Schilderij van Sint Elisabethsvloed dat is te zien in het Biesbosch Museumeiland

Want toen de novemberstormen van 1421, 1422 en 1424 de Grote Waard onder water zetten, werd het gebied onbewoonbaar. De bewoners trokken weg naar drogere delen van het omringende land. Nadat het gebied voorgoed was prijsgegeven aan het water, trok de mens toch weer het gebied in om het opnieuw bewoonbaar te maken. Aangeslibt land werd opnieuw ingedijkt en zo werd het land weer teruggewonnen op de zee. En zo paste de samenleving en de bewoners in het gebied zich opnieuw aan; klimaatadaptatie avant la lettre. Volgend jaar is het zes eeuwen geleden dat de eerste Sint Elisabethsvloed over onze land raasde. Overigens was de zomer van 1422 warm en extreem droog. In de jaren na 1421 worden de dijken nog hersteld, maar na de derde vloed in 1424 geven de bewoners het gebied op en trekken naar elders om daar een nieuw bestaan op te bouwen. 

25 jaar Vrienden van Biesbosch Museumeiland

De Vereniging Vrienden van het Biesbosch Museumeiland is 5 mei 1996 officieel opgericht en bestaat nu 25 jaar. De vereniging stelt zich ten doel het museum financieel te steunen, maar leden werken ook als ambassadeurs aan de (naams) bekendheid van het museum.

 

Voorzitter Machiel Verdoorn overhandigt het bedankje aan Jaap de Pender

Nu is 25 jaar in relatie tot de herdenking van 600jaar Sint Elisabethvloed en het ontstaan van de Biesbosch relatief kort. Toch wil de vereniging samen met de leden bij dit bijzondere jubileum stilstaan, zodra het Biesbosch Museumeiland haar deuren weer mag openen na versoepeling van de corona maatregelen. Om de leden alvast te bedanken voor hun steun in de afgelopen jaren worden zij verrast met een klein presentje als dank. Het eerste bedankje is woensdag 5 mei uitgereikt aan één van de leden van het eerste uur, Jaap de Pender uit Werkendam. Naast Vriend van het Biesbosch Museumeiland verricht De Pender al 22 jaar vrijwilligerswerk in het museum. Het initiatief voor de oprichting van de Vereniging Vrienden van het Biesbosch Museumeiland werd in 1996 genomen door Wim Drooger uit Zwijndrecht.

 

Museumcafe Biesonder

In de voorbije 25 jaar heeft de vereniging jaarlijks projecten gefinancierd zoals de inrichting van de Huib den Tuinder bibliotheek in het vernieuwde museum; de restauratie van het schilderij van de Sint-Elisabethsvloed, het vertalen van teksten in het museum voor buitenlandse bezoekers, bewegwijzering in het buitenmuseum de Pannekoek. Het jaarlijkse onderhoud van de grienden in het buitenmuseum wordt eveneens bekostigd door de Vrienden. Vorige zomer heeft de vereniging meebetaald aan parasols op het terras van het restaurant Biesonder.

 

Het beeld 'Waiting for it to end' op het museumeiland

Vanwege het 25 jarig jubileum wil de Vereniging dit jaar bijdragen aan de expositie die wordt ingericht over 600jaar Sint Elisabethsvloed. Een extra bijdrage bovenop de jaarlijkse contributie van 25 euro is dan ook meer dan welkom. Ook zoekt de vereniging nieuwe Vrienden om zo het museum blijvend te ondersteunen in deze moeilijke tijd, het museum is al een half jaar gesloten vanwege de corona pandemie. Vrienden hebben een streepje voor bij het museum, zo mogen zij het gehele jaar met twee personen gratis het museum bezoeken. Ook worden Vrienden uitgenodigd voor bijzondere lezingen en openingen van exposities in het museum. Aanmelden als vriend kan via https://biesboschmuseumeiland.nl/steun-en-vrienden/

 

 

 

 

 

 

 

 

600 jaar Sint Elisabethsvloed

Getijdentrap bij nieuwe brug bij Biesboschmuseum

Nog zes jaar te gaan en dan is het 600 jaar geleden dat de Sint Elisabethsvloed plaatsvond. In de nacht van 18 op 19 november in dat jaar. Overigens zorgde ook enkele stormvloeden in de jaren kort daarna voor het ontstaan van de Biesbosch.Maar 600 jaar geschiedenis na 1421 biedt kansen genoeg om van die herdenking iets groots te maken. Een mooie klus voor het nieuwe Biesboschmuseum? Voor echt iets groots is het zelfs slim om nu al plannen te gaan maken. Wie neemt het initiatief?

Biesbosch en Kinderdijk

De Biesbosch en Kinderdijk zijn door het Nationaal Historisch Museum bestempeld tot ‘plaats van herinnering’. Het Nationaal Historisch Museum wil elk jaar een serie historische locaties op fysieke en digitale wijze ontsluiten, gekoppeld aan promotionele en educatieve activiteiten. Geleidelijk ontstaat zo een groot netwerk van ‘plaatsen van herinnering’, verspreid over heel Nederland en delen van het buitenland. Het museum werkt hiervoor samen met lokale instellingen, gemeenten en provincies.
In 2010-2011 staat de geschiedenis van land en water aan de basis van de selectie. De redactie koos vijfenveertig historische locaties aan de hand van het thema Land en water, een van de zes werelden van het Nationaal Historisch Museum en onderwerp van de Week van de Geschiedenis van 16 tot en met 24 oktober. De Biesbosch is gekozen vanwege de Sint Elisabethsvloed van 19 november 1421. De naam Kinderdijk heeft alles te maken met de Sint Elisabethsvloed. De naam zou ontstaan zijn nadat een wiegje met kind tegen de dijk aanspoelde tijdens die stormvloed. het wiegje werd in evenwicht gehouden door een kat. De molens van Kinderdijk zijn kenmerkend voor Nederland en speelden een cruciale rol in de omgang van Nederland met het water. Ze werden gebruikt voor de inpoldering, maar ook in de industrie. Nergens vind je zo veel molens bij elkaar als bij Kinderdijk, negentien stuks. Ze zorgden voor droge voeten in de Alblasserwaard. De molengang van Kinderdijk staat sinds 1987 op de Werelderfgoedlijst van Unesco.

Het project Plaatsen in Nederland start in het voorjaar van 2011 op vijfenveertig locaties. Op die plaatsen vindt het publiek historische informatie, fysiek en digitaal ontsloten. Centraal staan de gebeurtenis, de plek en de historische context. Wat is waar en wanneer gebeurd? Waar bevinden zich de zichtbare of tastbare sporen? Het publiek maakt kennis met persoonlijke verhalen van betrokkenen die de geschiedenis hier hebben beleefd en kan ook de eigen geschiedenis van die plek toevoegen aan de informatie. Voor een aantal plekken wordt jaarlijks een nieuwe ‘collectie’ gemaakt: een gedicht, film of optreden dat extra aandacht vraagt voor de locatie. Een speciaal ontwikkelde website (plaatsen.innl.nl) is het centrale punt waar alle informatie samenkomt.
Elk jaar worden ongeveer vijftig locaties toegevoegd, steeds aan de hand van het thema van de Week van Geschiedenis. Zo komen uiteindelijk alle belangrijke plaatsen in Nederland aan de beurt. Dan zal het netwerk zich uitstrekken over heel Nederland en delen van het buitenland. Het Nationaal Historisch Museum zal ook wandel-, fiets- en autoroutes aanbieden.
http://www.innl.nl/

http://www.plaatsen.innl.nl/

Sporen in het landschap van 750 jaar waterschapsgeschiedenis (deel 1)

Toen ik op het idee kwam om de sporen van 750 jaar waterschapsgeschiedenis in het Land van Heusden en Altena op te zoeken, had ik verwacht dat het een kort lijstje zou worden. Maar stiekem valt er nog veel te ontdekken.

De Kerkewiel in Werkendam

Wat te denken van de Kerkcwiel in Werkendam, die in 1374 ontstond na een dijkdoorbraak? Het beeld van Jacoba van Beieren in de vesting Woerkum, als aanvoerder van de Kabeljauwen direct betrokkene bij de Hoekse en Kabeljauwse twisten. Al dat oorlogsgeweld leidde tot verwaarlozing van de dijken, zo ontstond in 1421 de Sint Elisabethsvloed. Ga vooral kijken in het Biesbosch Museumeiland in Werkendam om die historie te ontdekken, je ziet er zelfs een Middeleeuwse duiker van voor 1421. In 1461 komt de Kornse dijk gereed, de dijk vanaf Werkendam naar Dussen die wordt aangelegd na de Sint-Elisabethsvloed. Hij doorsnijdt ook het landschap van rivierklei en zeeklei. 

De Kornse Buitenkade aan de Kornse dijk nabij Dussen

Verder in de tijd is daar de aanleg van de nieuwe dijk, de dijk waaraan de dorpen Nieuwendijk en Hank ontstaan. In die dijk bevindt zich de Vierbanse en de Hillegatse sluis uit 1699. In datzelfde jaar werd de Zandwijkse molen gebouwd en een jaar later de Uitwijkse molen. Ook de Vervoornemolen stamt uit die tijd. De Vervoornemolen maalde de Vervoornepolder droog, bij de drooglegging van die polder door de aanleg van de Schenkeldijk werd in een sluisje nog een gedenksteen gemetseld met het jaartal 1642, ook deze is te vinden in het Biesbosch Museumeiland. 

Hillegatsesluis in Hank uit 1699

De week van de Papsluis

De restauratie van de Papsluis startte in april 2006

Tien jaar geleden werd de grootscheepse restauratie van de Papsluis afgerond. Reden om deze week uitgebreid aandacht te besteden aan deze bijzondere waaiersluis. 

Bijna als een vis op het droge ligt de monumentale Papsluis (1815) in het uitgestrekte polderlandschap aan de rand van de Biesbosch. Aan de fietsdijk tussen de Kille en de Schans langs enkele kabbelende slootjes, die op geen enkele wijze herinneren aan de wrede streken van de woeste waterwolf die ook in dit gebied huis heeft gehouden. Zoals tijdens de Sint-Elisabethsvloed van 1421, maar ook tijdens de Sint Ignatiusvloed in 1953. De dijk werd aangelegd in 1646, toen weer een deel van het gebied kon worden ingepolderd en land werd teruggewonnen dat in 1421 door de Sint Elisabethsvloed verloren was gegaan. Later ontstond aan deze dijk het dorp Nieuwendijk en het buurtschap De Kille. De Papsluis is samen met de inundatiesluis bij Woudrichem het oudste militaire bouwwerk van de Nieuwe Hollandse Waterlinie in het Land van Altena. De sluis werd vanaf 1847 beschermd door een batterij. Pas in 1878-1879 werd fort Bakkerskil gebouwd ter bescherming van de meest zuidelijke inundatiesluis van de 85 kilometer lange Waterlinie. En zoals eerder opgemerkt, de huidige Bakkerskil lijkt een kabbelende sloot, maar vormde ooit de vaarweg van Gorinchem naar Geertruidenberg. Door de verdergaande inpoldering van de Biesbosch verloor de Bakkerskil die functie voorgoed in de twintigste eeuw.

De Papsluis bleef tot 1970 in handen van de rijksoverheid en werd vervolgens overgedragen aan  Hoogheemraadschap Alm en Biesbosch, de voorganger van de huidige eigenaar Waterschap Rivierenland.

De stamboom van Waterschap Rivierenland

Het huidige Waterschap Rivierenland is met de toevoeging van Hoogheemraadschap Alm en Biesbosch en het Hoogheemraadschap voor de Alblasserwaard en de Vijfheerenlanden gevormd op 1 januari 2005. Komende voorjaar worden daarom enkele activiteiten gehouden rond het 12,5 jarig bestaan van ons Waterschap op 1 juli 2017. Op 23 maart wordt in Tiel de talkshow 'Het klimaat draait door' gehouden. Op 13 mei is er een open dag op de lokaties van het Waterschap. 

Maar 12,5 jaar is natuurlijk slechts een rimpeling in het water van de eeuwenlange geschiedenis van de waterschappen. Want hoe ziet de stamboom van Waterschap Rivierenland er eigenlijk uit? Dijkgraaf Roelof Bleker had het over 474 voorgangers. In het Land van Heusden en Altena gaat de historie terug tot voor de Sint-Elisabethsvloed van 1421. Op 12 februari 1273 kreeg de Hollandsche graaf het recht op de chouw van Hoofdyck, bedoeld wordt de Hoge Maasdijk. Met het verdrag tussen de graaf van Holland en de heer van Heusden ontstond zo het eerste streekwaterschap.  Bijna twee eeuwen later, na de Sint-Elisabethsvloed vaardigde Jacob I op 23 februari 1452 een handvest (ordonnantie) uit voor de inwoners van het Land van Altena, waarin hij hen  een aantal privileges verleende. Maar in de 19e eeuw kende het Land van Heusden en Altena al meer dan 100 polders en waterschappen. In 1977 gingen al die waterschappen op in Hoogheemraadschap Alm en Biesbosch met Bastiaan Snoek als dijkgraaf.

Vereniging Vrienden Biesbosch Museumeiland bezoekt depot

De opening van het allereerste Biesboschmuseum door Prins Bernhard

De Vereniging Vrienden van het Biesbosch Museumeiland houdt op donderdag 5 april vanaf 19.30 uur haar jaarvergadering. Aansluitend wordt een bezoek gebracht aan het museumdepot en de Huib den Tuinderbibliotheek. Tevens wordt uitleg gegeven over het archief en de digitale mogelijkheden om het archief te raadplegen. Ook mensen die geen lid zijn van de vereniging zijn vanaf 20.15 uur welkom voor een bezoek aan het depot en de bibliotheek, ze worden dan ingeschreven als lid. De Huib den Tuinderbibliotheek kon ingericht worden door een bijdrage van de Vereniging Vrienden.

De Vereniging Vrienden van het Biesbosch Museumeiland stelt zich ten doel om het museum te ondersteunen met financiële bijdragen, maar wil ook een netwerk van vrienden vormen rondom het museum. Ze organiseert daartoe bijzondere lezingen en nodigt leden uit voor de opening van exposities of biedt hen een preview aan. Het lidmaatschap kost 25 euro; ieder lid kan samen met een introducé het hele jaar gratis het museum bezoeken.

In 2017 schonk de Vereniging Vrienden een bijdrage voor de restauratie van het schilderij van de Sint-Elisabethvloed en de nieuwe fotopanelen van Marco de Paauw. Ze organiseerde verder een lezing met Wim van Wijk over een bijzondere Biesboschkaart en een vaar/wandeltoch met lezing over de restauratie van het schilderij van de Sint-Elisabethsvloed. Donderdag 5 april kan tevens een bezoek gebracht worden aan de nieuwe expositie van de Vlaamse kunstenaars Achilles Cools.

Aanmelden voor de Vereniging Vrienden van het Biesbosch Museumeiland kan via vrienden@biesboschmuseumeiland.nl

De elf verdwenen huizen

Het verdwenen huisje van Anna Zwets

De zuil met daarop het verhaal van de elf verdwenen huizen

Bij de officiële oplevering van de Sleeuwijksedijk in Werkendam mocht wethouder Machiel de Gelder over drie bijzondere historische aspecten van de dijk vertellen. Hij memoreerde de Sint Elisabethsvloed, de Kozakken Stoep en Naboth's Wijnberg. Drie gedenkwaardige momenten in de historie van de dijk. Die van de eerste dijkdoorbraken in het rivierenland, die van de strijd van de Kozakken om de Fransen te verjagen aan het begin van de 19e eeuw. En van de Afscheiding in 1834, waardoor de eerste Gereformeerde kerk van Werkendam werd gesticht. Er zouden er nog velen volgen. Ook de heemraad spraak mooie woorden, al heb ik ze niet genoteerd en kan ze hier dus niet herhalen. Maar bij de onthulling van bankje en het bord dat straks een plek op de dijk krijgt, stond nog een historisch verhaal. Over de elf verdwenen huizen bij de dijkverzwaring in 1983. Over het huisje van Anna Zwets. En in één van die huizen mocht ik zelf een aantal jaren wonen met mijn toen nog jonge dochters. Mooie jaren, waaraan een einde kwam toen ons huis werd gesloopt. En nu dus de afronding van de dijkverbetering, zonder sloop van de 34 huizen, zoals in eerdere plannen was voorzien. Dat plan werd gelukkig nooit uitgevoerd, nu hebben bijna alle huidige bewoners vooral meer wooncomfort door een grotere voortuin, meer parkeergelegenheid en minder verkeersoverlast.

Revival voor Hankse sluizen

De Vierbanse sluis is helemaal overwoekerd

ArchiefKring Hank is lid geworden van de klankbordgroep die de restauratie van de twee Hankse sluizen in de Buitendijk/Buitenkade voorbereid. Eigenaar Waterschap Rivierenland wil de sluizen restaureren en de open verbinding met de Oostkil herstellen. Tevens wordt een vispassage aangelegd om de visstand in de Gantel te verbeteren.
De Vierbanse sluis en de Hillegatse sluis vormen onderdeel van de inpoldering van de Zuid-Hollandse Polder in 1678. De afwatering van de polder geschiedde door diverse sluizen in de Buitendijk. Ter hoogte van het oude brandweerhuisje kwam een duiker die het restant van het riviertje De Dusse afwaterde in de Nathalspolder. De sluizen op de hoek van de Buitendijk/Buitenkade zijn de enige die nog overgebleven zijn. Zij dateren uit 1699 en zijn daarmee de oudste gemetselde bouwwerken van na de Sint Elisabethsvloed in Hank.

De Vierbanse sluis aan de Buitendijk in Hank is nog slechts van één kant zichtbaar. Aan de andere zijde van de dijk ter hoogte van de sluis ligt een parkeerplaats die hoort bij de woning Buitendijk 137, een gemeentelijk monument uit 1926. Het restaureren van deze sluis kan dus betekenen dus dat de bewoners hun parkeerplaats moeten opofferen.

Op pelgrimstocht van Aalburg naar Sleeuwijk

De oudste kerk van Altena ligt aan de rivier

In de oude Hervormde kerk in Aalburg en het Sleeuwijks kerkje werden 22 en 23 december kerstconcerten gegeven door Collegium Altena. Met werkelijk prachtige muziek. Beide kerkjes langs de dijk zijn verlaten door hun oorspronkelijke kerkgangers; Sleeuwijk trok meer dan een halve eeuw geleden naar het dorp. Hervormd Aalburg bouwde enkele jaren geleden een nieuwe kerk naast de oude kerk. De leegstaande kerken kregen een nieuwe culturele bestemming en werden zo opnieuw ontmoetingsplaatsen. Misschien mooi om een keer Langs de rivier een pelgrimstocht (voet/fietstocht) te houden van Aalburg naar Sleeuwijk?

Het kerkje in Aalburg is het oudst. Het oorspronke­lijke kerkgebouw van Aalburg werd waarschijnlijk om­streeks het jaar 1000 gesticht op een stroomrug van de Maas. Of al eerder, want het dorp wordt reeds in 889 genoemd. In de eerste eeuwen was de kerk toege­wijd aan St. Trudo en viel deze onder het gezag van de abdij van Sint-Truiden in België. De oudste vermelding van een kerk te Aalburg dateert uit 1012. Waar­schijnlijk is dit een houten gebouw geweest, dat in 1055–1082 ver­vangen is door een tufste­nen kerk op basal­ten funde­rin­gen. Tot 1630 was de kerk bedekt met een rieten dak. Door bliksem­inslag brandde de kerk in dat jaar uit, maar herbouw volgde. Een inscriptie op de noor­delij­ke zijmuur houdt de herinnering hieraan levend. In de beide zijmu­ren zijn nog de aparte mannen- en vrouwen­in­gangen te herken­nen, al zijn ze nu dichtgemetseld.

De oorsprong van het Sleeuwijks kerkje ligt waarschijnlijk rond 1200 en wordt gesticht aan de oever van de Merwede. In 1329 wordt het kerkje vermeld in een oorkonde waarin de Heer van Arkel en de Heer van Altena onderling hun vis- en veerrechten regelen. Bij de Sint-Elisabethsvloed van 1421 gaat het kerkje grotendeels verloren. In 1465 wordt het kerkje herbouwd.

Wapen van Waterschap de Alm

Waterschap de Alm is opgeheven in 1976 en samen gevoegd tot Hoogheemraadschap Alm en Biesbosch. Het waterschap bestond uit De drie sluizen, De Vierbannen en Het Noorderafwateringskanaal.

Het wapen wordt als volgt omschreven:
"Gevierendeeld : I. In azuur twee boven elkaar geplaatste eenden van zilver, gebekt van keel, het geheel omgeven door een breed gewolkte zoom van zilver; II in goud drie posthoorns van keel, beslagen, geopend en gemond van zilver; III in keel een net van zilver, waaroverheen een zalm van goud; IV in azuur drie versmalde golvende schuinbalken van zilver. Het schild gedekt met een gouden kroon van drie bladeren en twee paarlen."

Oorsprong/verklaring :De eendjes in het eerste kwartier herinneren aan de St. Elisabethsvloed van 1421, waarbij de Biesboschzee ontstond toen de Groote Zuidhollandse Waard met tal van dorpen en vele eendenkoooen overspoeld werd en voor eeuwen verloren ging. Het waterwild is ook na de overstaoming en tot de dag van vandaag talrijk gebleven in deze streek. De gewolkte zoom symboliseert de strijd tegen het water dat aan het land knaagt. Het gebied van het waterschap De Alm is in 1421 overstroomd geweest maar op het water heroverd.
De posthoorns vormen het wapen van de graven van Horne. Dit geslacht heeft het land van Altena sinds het einde der 12e eeuw in leen gehad van de graven van Kleef. In 1590 werd ,de heerlijkheid verkocht aan de Staten van Holland.
Het net met de zalm herinnert aan de visserij die in de Biesbosch een enorme omvang heeft gehad tot het steeds giftiger wordende afvalwater van de industrie de vis verjoeg. De drie golvende schuinbalkjes tenslotte herinneren aan de drie boezemwaterschappen die in De Alm zijn opgegaan.

Varen met Vrienden van Biesbosch Museumeiland

Het Biesbosch Museumeiland bij nacht

De Vereniging Vrienden van het Biesbosch Museumeiland maakt zaterdag 7 oktober vanaf 10.00 uur een vaar/wandeltocht door de Biesbosch met aansluitend een lezing over de restauratie van het schilderij van de Sint Elisabethsvloed. Ook mensen die nog geen lid zijn van de vereniging worden uitgenodigd mee te varen; wel is daaraan een speciale ledenwerfactie gekoppeld. Bij deelname worden zij ingeschreven als lid van de Vereniging tot en met 31 december 2018. Het lidmaatschap van de vereniging is 25 euro per jaar en biedt het hele jaar rond gratis toegang tot het Biesbosch Museumeiland voor twee personen. De contributie wordt gebruikt om het museum te ondersteunen bij speciale projecten. Tevens wil de Vereniging door haar werk de betrokkenheid van de bewoners in de omgeving van het museum vergroten.

De vaar/wandeltocht op 7 oktober begint om 10.00 uur met ontvangst met koffie in het Biesbosch Museumeiland. Om 10.30 uur wordt ingescheept in de fluisterboot naar polder Maltha. Daar gaat het gezelschap van boord en wandelt via polder Petrusplaat terug naar het museum. Mensen die minder mobiel zijn kunnen in de fluisterboot blijven en varen mee terug. Bij terugkomst in het museum kan gebruik gemaakt worden van de lunch, de kosten hiervoor zijn vijf euro. Na de lunch geeft Susanne Stangier vanaf 13.30 uur een lezing over de restauratie van het schilderij van de Sint Elizabethsvloed. De Vereniging Vrienden heeft een deel van deze restauratie bekostigd. Eerder heeft de Vereniging Vrienden de Huib den Tuinder bibliotheek in het nieuwe museum mogelijk gemaakt, evenals de elektrische laadpalen voor fietsers.

Mensen die mee willen op de vaar/wandeltocht moeten zich vooraf aanmelden via

vrienden@biesboschmuseumeiland.nl of telefonisch 0183-504439. Tevens kunnen ze aangeven of ze gebruik maken van de lunch en de lezing willen bijwonen.

Afscheid van twee museumbestuurders

In het Biesbosch Museumeiland werd deze avond tijdens de nieuwjaarsbijeenkomst afscheid genomen van twee bestuurders die zich vele jaren hebben ingezet voor het museum. Het gaat om Hugo van Oord en Kees Bouman. Hugo van Oord had al sinds 1983 zitting in het bestuur. Kees Bouman was vanaf 1992 penningmeester in het bestuur en trad vorig jaar terug. Beide heren hebben zich zo jarenlang ingezet voor het museum en maakten ook de uitbreiding van het museum mogelijk. 

Het Biesbosch Museumeiland trok in 2019 bijna 110.000 bezoekers

Tijdens de nieuwjaarsbijeenkomst werden tevens de bezoekersaantallen genoemd; in 2019 bezochten bijna 110.000 mensen het museum en/of bezoekerscentrum. Dat s iets minder dan vorig jaar, maar vanwege de nieuwe vloer was het museum dit jaar bijna vier weken gesloten. Van de museumbezoekers maakten 29.000 mensen een rondvaart door de Biesbosch. Van de 110.000 bezoekers bezocht ongeveer de helft het museum en de andere helft alleen het bezoekerscentrum. In 2019 is het eveneens gelukt om het Certificaat Geregistreerd Museum voor de komende tien jaar te verlengen. Het Museumregister is een kwaliteitskeurmerk, waarmee musea aantonen dat ze op de juiste wijze zorg dragen voor behoud van de collectie. In 2019 heeft het museum ook nagedacht over de toekomst, zo wil ze haar relevantie vergroten door een bredere, maatschappelijke inbedding in de regio. Verder gaat ze inzetten op meer Biesbosch gerelateerde exposities. Thans is de expositie '75 jaar bevrijding' te zien. In 2021 wordt herdacht dat 600 jaar geleden de Sint-Elisabethsvloed plaatsvond. Er is reeds gestart met de opzet van een programma, ik mis in het startdocument overigens wel de gemeente Altena? Opmerkelijk omdat een groot deel van de Biesbosch wel binnen de gemeentegrenzen ligt. Het Biesbosch Museumeiland zal een van de 'feestlocaties' zijn. 

Wachten op de otter en de steur

Thomas van der Es schenkt een exemplaar van zijn boek aan de vroegere boswachter Dirk Fey

In het boek 'de Nieuwe Biesbosch' van boswachter Thomas van der Es staat bij het openslaan van het boek een mooie tekening van Stef den Ridder. We zien een bever die knaagt aan een wijdlopende tak met aan de zijtakken steeds een jaartal. De bever begint te knagen in 1421; het jaar van de Sint Elisabethsvloed. Maar daarna volgen de jaartallen in de 20 en 21e eeuw, zoals 1988 als het jaar waarin de bever terugkeerde in de delta van de onze grote rivieren. Of de oplevering van de Klein Noordwaard in 2008 en de Grote Noordwaard in 2015. En na de komst van de zeearend en de visarend droomt boswachter Thomas verder. Bijna achterin het boek heeft hij zijn 'droomlijst' getekend met ringslang, zwarte ibis, edelhert, bijeneter, otter, bosbeekjuffer, steur en zalm. Zo ziet hij de otter nog dit jaar terugkeren in de Biesbosch. En de steur en de zalm misschien wel in 2019. Thomas sluit zijn boek af met 'Ontdekt de Nieuwe Biesbosch'. Zeker de laatste jaren zijn de recreatie mogelijkheden enorm toegenomen met laarzenpaden, fietspaden en de veerpontjes. "In de Nieuwe Biesbosch kun je genieten van unieke natuur, ook als je geen boot hebt". Het is een mooi boek geworden, mede door de fraaie tekeningen van Stef den Ridder. En in het Biesbosch Museumeiland is tevens een speciale expositie ingericht aan de hand van het boek. Met een prachtige vlog van Thomas en drone beelden van de waterrijke Noordwaard.

Het mooiste dijkje van de Delta

Ferdinand van Hemmen (links) op het mooiste dijkje van de Delta bij het Mansvelder gemaal.

Ferdinand van Hemmen, landschapshistoricus, is een rasverteller. Tijdens zijn rondleiding na de opening van het Mansveldergemaal tussen Poederoijen en Brakel wandelde hij met een klein gezelschap door het boeiende rivierenlandschap. Het dijkje tussen de batterijen van Poederoijen en Brakel noemde hij het mooiste dijkje van de Delta; een dijk die werd aangelegd in de 15e eeuw. Ook de eeuw van de Sint Elisabethsvloed en de stormvloeden vanaf zee, die hun sporen achterlieten in het rivierengebied. Tussen de aanleg van het mooiste dijkje en de Wakkere dijk in Munnikenland ligt bijna zes eeuwen. Zo is tijdens de wandeling door het gebied maar liefst zes eeuwen waterstaatsgeschiedenis af te lezen aan het landschap. Boeiend!

Wat zou de dijkgraaf vinden van de waterberging in de Vervoornepolder?

Het aanleggen van de waterberging bij de Dijkgraaf den Dekkerweg is nu echt van start gegaan. Rijplaten, een schaftkeet en inmiddels al stevige hopen klei zijn te zien in de Vervoornepolder. Deze polder is de oudste polder bij Werkendam die na de Sint Elisabethsvloed van 1421 werd ingepolderd in 1552. 

Grondverzet voor de waterberging in de Vervoornepolder, de rij bomen op de achtergrond markeert de Dijkgraaf den Dekkerweg

De nieuwe waterberging ligt pal langs de Dijkgraaf den Dekkerweg. En dat riep bij mij ineens de vraag op wat deze dijkgraaf zou hebben gevonden van de aanleg van een waterberging in die oude polder. Dijkgraaf Den Dekker overleed in 1976 en zeker in die tijd was de taak van een waterschap om het water vooral zo snel mogelijk de polder uit te slaan. In de Vervoornepolder gebeurde dat uiteraard door de Vervoornemolen. Maar anno 2020 zijn de tijden veranderd en is waterberging, zelfs in oude polders geen vreemde eend meer in de bijt. 

Op de voorgrond is een bunker van de Nieuwe Hollandse Waterlinie te zien

Of wat zou Reynier Vorvoorn Waersman van de sluitsteen van 1642 van die waterberging hebben gevonden? Eigenlijk is het mooi om op het fietsbruggetje over de Dijkgraaf den Dekkerweg te staan en in één oogopslag zoveel waterschapsgeschiedenis af te kunnen lezen aan het landschap. De Vervoornepolder met zijn molen, restanten van het riviertje De Werken, Fort Bakkerskil en de bunkers als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie, de schotbalkenloods voor de coupure in de Schenkeldijk, de Dijkgraaf den Dekkerweg zelf. En dan nu het graven van de nieuwe waterberging. Mooi om te zien dat Nederland nooit af is, maar dat we eeuwig bezig blijven om ons landschap te vorm te geven. Het zou nog mooier zijn als bij de nieuwe waterberging straks ook een wandelpad wordt aangelegd, het ommetje Werkendam over het fietsbruggetje is al een populaire route, maar zou zo nog mooier kunnen worden. 

Mijn jaar in twaalf top tweets

Een terugblik is altijd een zoektocht naar wat je nu wel of niet vertelt over het voorbije jaar. En in welke vorm en wat was nu echt belangrijk? Deze keer heb ik gekozen voor twaalf van mijn toptweets. Niet dat dit de meest belangrijke gebeurtenissen van het voorbije jaar zijn geweest, maar het geeft wel een impressie van waar ik mee bezig ben geweest. Je leest in de tweets in elk geval waar ik warm voor loop, zoals water, erfgoed en vrouwen.

Top Tweet earned 1,506 impressions

Mooi, een medestander voor straatnaam eerste vrouwelijke raadsleden #Arnhem ⁦@ToontjeSprenger⁩ ⁦@Doorkieb⁩ ⁦@AtriaNieuws⁩ ⁦@1001vrouwen⁩ ⁦@VrouwenAltena⁩ ⁦@StemopeenVrouw⁩ pic.twitter.com/0kdYoCtaqu

Top Tweet earned 1,322 impressions

De #griendwerker waakt over de #dijken #hoogwater ⁦@dijkwerkers⁩ ⁦@wsrivierenland⁩ pic.twitter.com/uUq9DXMMhb

Top Tweet earned 1,317 impressions

De mooiste #bloemrijke dijken van @ProvincieNB liggen toch maar mooi in @gemeentealtena @wsrivierenland hanviskie.blogspot.com/2021/03/de-moo… pic.twitter.com/Z9q0gE3zM3

Top Tweet earned 1,754 impressions

Wat een leuke actie @AtriaNieuws @StemopeenVrouw @VrouwenAltena @ToontjeSprenger twitter.com/JKeijzersVersc…

Top Tweet earned 1,752 impressions

Straks mooi verhaal schrijven over terugkeer van #Beatrix op Kasteel #Dussen Mooie herinneringen @GerardPaans #werkendam @erfgoedaltena @KontaktAltena pic.twitter.com/kvsbX46Iyi

Top Tweet earned 1,706 impressions

Helemaal eens, en dat terwijl de uiterwaarden ruimte moeten bieden voor afvoer rivierwater @Rijkswaterstaat @gemeentealtena twitter.com/keesvreeken/st…

Top Tweet earned 1,444 impressions

Vanmiddag Buiten de Waterpoort @gem_gorinchem al flinke stijging #hoogwater Ook veel trieste beelden uit #Limburg #waterveiligheid Volg het liveblog van @wsrivierenland waterschaprivierenland.nl/liveblog-zomer…

Top Tweet earned 2,278 impressions

Molens ⁦⁦@gemeentealtena⁩ in de rouwstand voor heengaan van stichtingsvoorzitter #BastiaanSnoek Mooie symboliek ⁦@m0lens⁩ pic.twitter.com/bxoe0n94cn

Top Tweet earned 1,419 impressions

Bruggetje in het Laantje is terug, geopend door #ThomasWesterhout, ons wandelend geschiedenisboek ⁦@historieWdam⁩ pic.twitter.com/NBeeMJ28aa

Top Tweet earned 892 impressions

Een open #Merwedebrug blijft altijd bijzonder ⁦@vdriveer⁩ ⁦@StadGorinchem⁩ pic.twitter.com/KWzy1qtPnJ

Top Tweet earned 1,047 impressions

Waarom is Sint Elisabethsvloed zo fascinerend? #Biesbosch #Kinderdijk de-lage-landen.com/article/huiver…

Top Tweet earned 1,436 impressions

Zijn ze bij de ⁦@ANWB⁩ de weg kwijt? #heusden bij foto van #woudrichem en de ⁦@Waterlinie_NHW⁩ zonder #Brabantse forten? pic.twitter.com/RckY0CKb9K

 2

Een mooiere Molenkade in Groot-Ammers

Het dempen van de oude watergang gebeurt in fasen

Het werk aan de Molenkade in Groot-Ammers is het eerste in de aanpak van de regionale keringen in de Alblasserwaard. Vele kilometers keringen in het gebied voldoen niet aan de veiligheidsnormen. Gekozen is de kades in fasen aan te pakken. Woensdagmiddag werd op het bouwterrein door projectleider Huub Verlouw van Waterschap Rivierenland uitleg gegeven over het werk. De nieuwe watergang is gegraven en de oude wordt in fases gedempt. Ook het werk aan de waterleiding van Oasen is bijna afgerond. 

Ook een passerende kanovaarder liet zich informeren over de aanpak van het werk

Omwonenden en andere belangstellenden die uitleg kregen over het project in uitvoering

Bij de molen zijn de contouren van de omlegging van het fietspad met nieuwe brug al goed te zien

De kade zelf met het fietspad wordt vanaf volgend voorjaar opgehoogd. Om te voorkomen dat fietsers de route een jaar lang niet meer kunnen gebruiken, wordt een tijdelijk fietspad aangelegd. Met de aanpak van de kade wordt tegelijkertijd het fietspad bij de vier molens op de Molenkade verlegd, zodat fietsers niet meer dicht langs de wieken van de molens hoeven te fietsen. Mooi om te zien dat zo tijdens het werk van ons waterschap ook kansen voor recreatie worden benut om inwoners blijvend te laten genieten van de polders in de Alblasserwaard. De excursie naar de Molenkade vormt onderdeel van de Week van ons Water.  

In de oude watergang werden eeuwenoude eiken gevonden, waarschijnlijk uit de tijd van de Sint Elisabethsvloed van 1421