Vispassage bij Vierbansche Sluis

De Vierbansche sluis zelf is slecht te zien vanaf de dijk in Hank

Waterschap Rivierenland start 14 maart met de aanleg van een vispassage in de Vierbansche Sluis. Mooi, dat eindelijk gestart wordt. Op 27 september 2008 werd bij de Hillegatse sluis in diezelfde dijk een trap aangelegd om de sluis uit 1699 beter te kunnen bekijken, tevens werd toen een bord over de historie van de sluis onthuld. Dat was mijn eerste kennismaking met heemraad Teus Kool, hij sprak toen al over een vispassage in de Gantel. Waarom de vispassage nu in de sluis een paar honderd meter verderop wordt gemaakt, is me niet helemaal duidelijk. Maar door de vispassage kunnen vissen straks een hoogteverschil van 60 cm. tussen de Gantel en de Bleke Kil overbruggen. Mede door de medewerking van enkele grondeigenaren kan de vispassage worden aangelegd. Overigens werden de sluizen in het verleden beheert door Waterschap de Vierbannen. Wie meer wil weten over de sluis kan terecht in het Streekarchief.

Stukken betreffende de sluis in de Vierbansche Gantel,, 1905 - 1950. 1 omslag

Revival voor Hankse sluizen

De Vierbanse sluis is helemaal overwoekerd

ArchiefKring Hank is lid geworden van de klankbordgroep die de restauratie van de twee Hankse sluizen in de Buitendijk/Buitenkade voorbereid. Eigenaar Waterschap Rivierenland wil de sluizen restaureren en de open verbinding met de Oostkil herstellen. Tevens wordt een vispassage aangelegd om de visstand in de Gantel te verbeteren.
De Vierbanse sluis en de Hillegatse sluis vormen onderdeel van de inpoldering van de Zuid-Hollandse Polder in 1678. De afwatering van de polder geschiedde door diverse sluizen in de Buitendijk. Ter hoogte van het oude brandweerhuisje kwam een duiker die het restant van het riviertje De Dusse afwaterde in de Nathalspolder. De sluizen op de hoek van de Buitendijk/Buitenkade zijn de enige die nog overgebleven zijn. Zij dateren uit 1699 en zijn daarmee de oudste gemetselde bouwwerken van na de Sint Elisabethsvloed in Hank.

De Vierbanse sluis aan de Buitendijk in Hank is nog slechts van één kant zichtbaar. Aan de andere zijde van de dijk ter hoogte van de sluis ligt een parkeerplaats die hoort bij de woning Buitendijk 137, een gemeentelijk monument uit 1926. Het restaureren van deze sluis kan dus betekenen dus dat de bewoners hun parkeerplaats moeten opofferen.

Na tien jaar hoogste tijd voor erfgoedbeleid bij Waterschap Rivierenland

Wanneer gaat Waterschap Rivierenland nu echt werk maken van haar erfgoedbeleid? Als CDA namen we erfgoedbeleid op in ons verkiezingsprogramma. Ik schreef er al vaak over, maar kwam zelfs nog een artikel van tien jaar geleden tegen over het rol van cultuurhistorie bij het waterschap. 

Jelmer Krom‏ @jelmerkrom

Het waterrijke landschap van #Altena heeft iets heel Hollands... terwijl het sinds 1815 Brabant is. Vandaag de tijd genomen om in het gebied te duiken met o.a. heemraad @HADriessen van @wsrivierenland. #water #ecologie #klimaat #erfgoed #droogte

Inmiddels al elf jaar geleden gaf het waterschap opdracht om onderzoek te doen naar  haar eigen erfgoed. Dat mondde uit in een lijst van 88 monumenten. Van die 88 monumenten staan er twaalf in het Land van Heusden en Altena. Elf daarvan zijn nog altijd van het waterschap, nummer twaalf (brug bij Jannezand) is inmiddels overgedragen aan de gemeente Altena, maar nog altijd niet gerestaureerd. 

De Papsluis, in eigendom bij Waterschap Rivierenland. Bijna UNESCO Werelderfgoed!

De elf monumenten zijn de Papsluis, de gemalen Bruine Kil en Oostkil, het dijkmagazijn/griendwerkerskeet aan de Jeppegatweg, Sluisje Eindsestraat in Drongelen, Waterverdeelkunstwerk in Nieuwendijk, TBS Schuif aan de Baan in Dussen, de Vierbansche en Hillegatse sluis in Hank, de inlaatduiker Bakkerskil in Nieuwendijk, botenoverzet bij Uppel en de inlaat bij Genderen aan de Bergsche Maas. Kijkend naar de lijst mis ik de sluis bij Woudrichem die onderdeel is van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. 

Zwerven door Rivierenland (dag 5)

Heerewaarden-Werkendam 65 km.

In het logboek van mijn Bed & Breakfast adres maak ik een korte notitie over de reizigers die er gepasseerd zijn. Reizigers met hun dromen, verlangens en plannen. Bij het ontbijt deze keer een Brabants Dagblad met een interessant artikel over de kassenbouw in de Bommelerwaard. Mijn reis voert deze dag huiswaarts, het is opnieuw warm maar ook nog eens benauwd om te fietsen. Na de sluis in Rossum ben ik al snel in Kerkdriel. Rondom de Hoorzik de eerste kassen van de Bommelerwaard. Kerkdriel is een plek waar ik in mijn jeugd vaak geweest ben, als mijn vader weer eens leeg of geladen in het zandgat lag. Die Zandmeren zijn nu gereserveerd voor waterrecreatie. Even later passeer ik kasteel Ammerzoden, nog weer later kasteel Nederhemert. Veel kastelen lagen vroeger aan de rivier. Bij Nederhemert steek ik de rivier over met een voetveer, Drs. P. heeft ook hier zijn sporen nagelaten.





Bij het passeren van de Kromme Nol Waterkering, de enige die Waterschap Rivierenland heeft, voel ik me al een beetje thuis. Op de dijk fietsen langs de Bergsche Maas kan helaas slechts op een klein stukje. Vlakbij Dussen passeer ik gemaal Hagoort van WSRL. Naar het haventje Peerenboom is het dan nog zo'n vijf kilometer, maar er lijkt geen einde te komen aan de polderweg. Dat haventje heeft volgens mij ook nog iets te maken met het Waterschap, alleen weet ik niet meer precies wat. Eenmaal in Hank heb ik de keuze tussen een fietstocht door de Biesbosch of toch maar de Buitendijk? Het wordt de Buitendijk omdat deze korter is. En te warm om nog langer te fietsen! Overigens passeer ik dan nog wel de nodige sluizen; de Hillegatse sluis, sluizencomplex de Drie Sluizen, de Papsluis en nog twee verborgen sluizen in de dijk. En natuurlijk de Muralt muurtjes.

TBS schuif wordt gemeentelijk monument

De TBS schuif nabij de Baan

De TBS schuif nabij de Baan wordt gemeentelijk monument. Tenzij iemand nog bezwaar maakt, maar dat kan ik me nauwelijks voorstellen. Ik ontdekte de TBS schuif in 2009. Het object was opgenomen in het rapport Watergerelateerd cultuurhistorisch erfgoed van Vestigia, opgesteld in opdracht van Waterschap Rivierenland. Naar aanleiding van het rapport ben ik gaan zoeken, en dat viel nog niet mee. Bij het zoeken sprak ik nog een buurtbewoner die vertelde dat de schuif weleens 's nachts stiekem open werd gezet, om te voorkomen dat sommige mensen wateroverlast kregen.

De TBS schuif (vernoemd naar de producent T.B.S. Soest bv) ligt in een kleine watergang langs de N283 tussen Dussen en Meeuwen, ter hoogte van de Baan. De ouderdom is onbekend en ook de functie is niet direct zichtbaar.

De ombouw en vleugelmuren van het sluisje zijn van baksteen. De ronde schuif aan de oostzijde is van gietijzer en kan door middel van een schroef worden bediend. Aan de westzijde is in baksteen een vierkanten kolk gemetseld, met daarin twee duikers, één richting schuif en één richting zuiden. De noordzijde heeft twee schuingemetselde wanden richting een kleine watergant. De betonnen kokers hebben een halfsteens bakstenen rollaag.

Overigens wil de gemeente Werkendam ook de Hillegatsche (1699) en Vierbanse sluis (bouwjaar onbekend) bij Hank aanwijzen tot gemeentelijk monument. 

De Hillegatse sluis

Sporen in het landschap van 750 jaar waterschapsgeschiedenis (deel 1)

Toen ik op het idee kwam om de sporen van 750 jaar waterschapsgeschiedenis in het Land van Heusden en Altena op te zoeken, had ik verwacht dat het een kort lijstje zou worden. Maar stiekem valt er nog veel te ontdekken.

De Kerkewiel in Werkendam

Wat te denken van de Kerkcwiel in Werkendam, die in 1374 ontstond na een dijkdoorbraak? Het beeld van Jacoba van Beieren in de vesting Woerkum, als aanvoerder van de Kabeljauwen direct betrokkene bij de Hoekse en Kabeljauwse twisten. Al dat oorlogsgeweld leidde tot verwaarlozing van de dijken, zo ontstond in 1421 de Sint Elisabethsvloed. Ga vooral kijken in het Biesbosch Museumeiland in Werkendam om die historie te ontdekken, je ziet er zelfs een Middeleeuwse duiker van voor 1421. In 1461 komt de Kornse dijk gereed, de dijk vanaf Werkendam naar Dussen die wordt aangelegd na de Sint-Elisabethsvloed. Hij doorsnijdt ook het landschap van rivierklei en zeeklei. 

De Kornse Buitenkade aan de Kornse dijk nabij Dussen

Verder in de tijd is daar de aanleg van de nieuwe dijk, de dijk waaraan de dorpen Nieuwendijk en Hank ontstaan. In die dijk bevindt zich de Vierbanse en de Hillegatse sluis uit 1699. In datzelfde jaar werd de Zandwijkse molen gebouwd en een jaar later de Uitwijkse molen. Ook de Vervoornemolen stamt uit die tijd. De Vervoornemolen maalde de Vervoornepolder droog, bij de drooglegging van die polder door de aanleg van de Schenkeldijk werd in een sluisje nog een gedenksteen gemetseld met het jaartal 1642, ook deze is te vinden in het Biesbosch Museumeiland. 

Hillegatsesluis in Hank uit 1699

Werkendam bezoekt Waterschap

Woensdag 2 september gaat een aantal raads- en commissieleden van gemeente Werkendam op bezoek bij het Waterschap Rivierenland in Tiel. Het bezoek is bedoeld om de raadsleden te informeren over de rol van het waterschap in relatie tot de gemeente.

Gemeenten en waterschap werken steeds meer samen aan projecten, bijvoorbeeld aan de uitvoering van het Waterplan en cultuurhistorisch beleid, zoals de renovatie van de Papsluis.

De raadsleden worden ‘s avonds ontvangen door dijkgraaf Gerrit Kok en heemraad Arie Bassa. Zij krijgen onder andere een toelichting op de rol van het waterschap en de relatie met de gemeente, informatie over de brede maatschappelijke betekenis van het waterschap en de rol inzake cultuurhistorisch beleid, met name via Projectprogramma Vitaal Altena, waar ook de restauratie van de Hillegatse en Vierbanse sluis Hank en de herinrichting van de waterplas in natuurgebied Peereboom onder vallen. Ook zal worden gesproken over de rol van het waterschap bij de ontpoldering van de Noordwaard, zoals het kreekherstel en over de dijkversterking aan de Sleeuwijkse dijk en de voortgang van het Waterplan.