Vrouwelijke verrassingen der stembus

 Tijdens mijn zoektocht naar straatnamen die genoemd zijn naar vrouwelijke raadsleden had ik weer eens contact met Thea de Roos-van Rooden. Omdat ik maar geen reactie kreeg van de gemeente Haarlem op mijn vraag naar straatnamen die zijn vernoemd naar vrouwelijke raadsleden, ging ik bij haar te rade. 

Het boek van Jan Roos

En laat nu haar man Jan de Roos een boek hebben geschreven over de eerste PvdA (SDAP) raadsleden, inclusief de vrouwelijke raadsleden. Ik heb het boek 'Met enige schroom' snel besteld via boekwinkeltjes.nl En het biedt een schat aan informatie over de eerste vrouwelijke raadsleden. Zo kan ik mijn onderzoek naar de straatnamen weer een stapje verder brengen. Ook moet ik weer op pad om foto's te maken van al die bordjes. Liefst zou ik van al die vrouwen ook een biografisch portret schrijven. Of dat gaat lukken weet ik niet, maar het boek van Jan de Roos levert in elk geval weer veel nieuwe informatie op.

In de Amsterdamse raad werden in 1919 vijf vrouwen gekozen

Suze Groenewegplantsoen in de Staatsliedenbuurt van Sliedrecht

Het is inmiddels bijna twee jaar geleden dat ik begon met het zoeken naar straatnamen van de eerste vrouwelijke raadsleden in Nederland. Volgens mij heb ik er zo'n dertig kunnen achterhalen. De intentie was om er nog eens een boek over te schrijven.

Aan het Suze Groenewegplantsoen is een mooie speeltuin aangelegd

Maar soms blijven plannen eeuwig plannen en worden ze nooit uitgevoerd. Toch blijf ik optimistisch. Zo kreeg ik de afgelopen week ineens een reactie van de gemeente Sliedrecht, inmiddels toch echt bijna twee jaar nadat ik de vraag had gesteld over straatnamen van vrouwelijke raadsleden. Sliedrecht heeft niet zo'n straat. Maar Sliedrecht heeft wel het Suze Groenewegplantsoen in de Staatsliedenbuurt. Suze Groeneweg was het eerste vrouwelijke Tweede Kamerlid. De naam voor het plantsoen is in 2017 bewust gekozen. Alle andere straatnamen zijn namelijk naar mannelijke politici vernoemd. Zo is er de Thorbeckelaan, de Dr, Kuyperhof, de Cort van der Lindenlaan, de Troelstrastraat en de Thorbeckehof. Nu kun je de vernoeming naar Suze Groeneweg natuurlijk op twee manieren bekijken. Leuk dat ze aan een vrouw gedacht hebben. Of het tegenovergestelde, konden ze nu echt niet meer namen van vrouwen bedenken? Ik heb overigens nog niet teruggevonden wie het eerste vrouwelijk raadslid was in Sliedrecht. 

De teloorgang van de Japesloot

Foto uit 1991 van de boerderij aan de Japesloot

In de B & W besluitenlijst van de gemeente Werkendam werd melding gemaakt van enkele straatnamen, die in het verleden zijn vastgesteld, maar niet meer worden gebruikt. Het is daarom noodzakelijk dat deze straatnamen worden ingetrokken. Één van die straatnamen is Japesloot, een zijweg van de Bandijk. De straat verdween door de ontpoldering van de Noordwaard. In januari 2012 schreef ik al dat de Japesloot werd onttrokken aan de openbaarheid. Nu weet ik niet goed wat het verschil is tussen beiden besluiten. Bij het googlen naar Japesloot kwam ik een foto tegen van een fraaie boerderij, die was opgenomen in het MIP van Werkendam. Deze boerderij met Hollandse invloed werd gebouwd rond 1880 en wordt als volgt omschreven: 

Bakstenen. Uitzwenkende gevel met geprofileerde kroonlijst. Gepleisterde plint. Raamindeling vernieuwd op begane grond. Half cirkelramen (schuur). Kruispannen. Zadeldak met wolfseinde. Recentere bijgebouwen. Zadeldak met asbest golfplaten. Landschappelijke betekenis door ligging en silhouetwerking. Huis aan voorkant, aangebouwde schuur. Nooit eigendom van Domeinen geweest. 

 

De boerderij vlak voor de sloop, de foto is gemaakt op 24 februari 2012

Niet alleen is er een foto van het pand uit 1990, maar ik maakte zelf ook een foto van het pand vlak voor de sloop, de ramen waren toen al gesneuveld. Toch jammer dat zo'n monumentaal pand is gesloopt in de Noordwaard. Vroeg me ook af wie al die jaren in het pand heeft gewoond. Hoe zou het overigens zijn met al die andere monumentale panden, zijn deze inmiddels wel beschermd tegen sloop? 

http://hanviskie.blogspot.nl/2012/01/de-japesloot-is-niet-meer.html

Krijgt Heerenveen een Rita van Gelderstraat?

Mijn vraag aan 355 gemeenten of daar een straat is vernoemd naar het eerste vrouwelijke raadslid levert mooie reacties op. Zo heeft de gemeente Heerenveen wel een enkele grietmannen (vanuit de vervening in de periode 1700/1800) en enkele burgemeesters (tot ca 1940 en alleen mannen) vernoemd.

De A is van Aletta

In een nog jonge woonwijk ten westen van de plaats Heerenveen (opgestart in 1999) is gekozen om voor een deel in de wijk de straatnamen aan de Oranjes te wijden (nabij het bosgebied Oranjewoud wat oorspronkelijk een “buiten” is geweest van de Friese Oranjes). Bij een volgend deel is daarna gekozen om als tegenhanger van de Oranjes een serie straatnamen te wijden aan mensen die zich hebben opgeworpen voor de bevrijding van de arbeidersklasse. Ook omdat er ter plaatse het afgraven van het hoogveen heeft plaatsgevonden. 

In Heerenveen werd zelfs een emancipatiewandeling gehouden

Naast Domela Nieuwenhuis zijn daar een aantal dames uit die tijd vernoemd die zich hebben ingezet voor de arbeidersbeweging en of emancipatie. Vernoemd zijn Trui Jentinkweg, Anna Giezenweg, Henriëtte Roland Holstweg, Annie Zernikeweg, AlettaJacobsweg, Nienke van Hichtumweg, Marga Klompéweg en Rosa Manusweg. Een persoon die door Heerenveen wel genoemd wordt, is Rita van Gelder (1940-2014). Zij is in de gemeente Heerenveen diverse jaren wethouder geweest. Of zij daarvoor ook het eerste vrouwelijke raadslid is geweest en de eerste vrouwelijke wethouder kon de gemeente mij niet vertellen. 

Waar blijft de Jacoba Koster-van Roonstraat?

Nog altijd ben ik bezig met mijn onderzoek naar straten die vernoemd zijn naar de eerste vrouwelijke raadsleden in Nederland. In de voorbije week had ik contact met Harm Jan Luth-Mulders, stadsarchivaris van Vlaardingen. 

Het boekje over 100 vrouwenkiesrecht

Hij liet weten dat de naam van Jacoba Koster-van Roon (1897-1960) wel op het lijstje staat van mogelijke straatnamen, maar dat dat altijd afhankelijk is van de aanleg van nieuwe straten. Hij stuurde me wel een alleraardigst boekje op over 100 jaar vrouwenkiesrecht in Vlaardingen. In het boek wordt uitgebreid verslag gedaan over de rol van vrouwen in de politiek in Vlaardingen. 

Co Koster-van Roon met haar twee kinderen

Leuk om te lezen, zo maken we kennis met vele vrouwen, maar ook met Co Koster-van Roon die op 3 september 1946 het eerste vrouwelijke raadslid werd in Vlaardingen voor de CHU. Ze was jong weduwe geworden en verdiende haar brood met een eigen hoedenwinkel. 

Nadat ze weduwe werd begon ze een hoedenwinkel in Vlaardingen

Grappig, die hoedenwinkel, ook in Werkendam had een van de eerste politiek actieve vrouwen een hoedenwinkel, haar naam is Margaretha Ridderhof. Inmiddels heb ik al van heel veel gemeenten reactie gehad op mijn vraag over de straatnamen, zo heb ik 27 gemeenten gevonden die een straat hebben vernoemd naar het eerste vrouwelijke raadslid. 

Ode aan Internationale Vrouwendag

Hennie Schermers, Marloes Hofstede en Fientje Bax

Op deze Internationale Vrouwendag is het goed om opnieuw aandacht te vragen voor een evenredige vertegenwoordiging van vrouwen en mannen in gemeenteraden. Voor de komende gemeenteraadsverkiezingen op 18 maart staan in de Gemeente Altena 25,01 procent vrouwen op de kieslijsten. Vier jaar geleden was dat nog 25 procent! Als we in dit tempo doorgaan duurt het nog tientallen jaren alvorens een evenredige vertegenwoordiging is bereikt. Hoogste tijd dus om nogmaals de Toontje Sprengerpluim uit te reiken, deze keer aan Tineke Zaal - van der Steen voor haar jarenlange inzet als volksvertegenwoordiger en voorbeeldrol voor andere vrouwen, maar ook in haar werk als leraar op een basisschool waar ze altijd aandacht had voor het #vrouwenkiesrecht.

Luister naar aflevering vijf van deze podcastserie

Zaterdag was ik nog in het museum in #Brielle, waar het boek 'Ware wonderdieren' van Margit van der Steen werd gepresenteerd over de eerste vrouwen die werden gekozen in gemeenteraden, provincie en Eerste en Tweede Kamer! Ook zo blijft de aandacht voor de pioniersrol van vrouwen bestaan.

Wendy van Ooyen, Rieka Vos en Rianne Dekker

In mijn zesdelige #podcastserie PodcastJunkies, verslaafd aan audio! over #ToontjeSprenger besteed ik eveneens aandacht aan dit onderwerp. Met bijzondere gasten zoals Anne-Wil Maris Paula Jorritsma-Verkade Carla G.J. Breuer Hennie Schermers Marloes Hofstede fientje Bax Dorothé Kieboom Fanny Kuijper Pieter Verhoeve Lilian Janse-van der Weele Vijf afleveringen zijn inmiddels te beluisteren, deze week verschijnt de laatste aflevering met Wendy Van Ooijen - van Breugel Rianne Dekker-Boelhouwers Rieka Vos

Met Dorothe Kieboom

#Stemopeenvrouw Atria, kennisinstituut voor emancipatie en vrouwengeschiedenis Margit van der Steen #straatnamen #meervrouwopstraat

Nieuwe straatnamen in de Noordwaard

Nieuwe straatnaambordjes in de Noordwaard

Zaterdagmiddag reed ik door de Noordwaard en ontdekte drie nieuwe straatnaambordjes. Het ging om Biesboschschool, Binnenjager (pad) en Nieuwe Merwedepad. Enkele namen verrasten me, maar even googlend ontdekte ik dat de nieuwe namen al in juli 2012 zijn aangekondigd door de gemeente Werkendam. Ook de namen Kroonpad, Noordwaardweg, Inundatiepad, Hardenhoek, Maltha en Jantjesplaat werden toen aangekondigd. Van deze laatste zes namen heb ik nog geen nieuwe straatnaambordjes ontdekt. Overigens is de naam Hardenhoek een oude bekende. De straat verdween bij de ontpoldering van de kleine Noordwaard, samen met de Ooyevaar. Die naam kreeg een plaats op een van de twee bruggen in de kleine Noordwaard.

Waar blijven de straatnamen voor vrouwen?

Wanneer krijgt Sleeuwijk zijn Toontje Sprengerhof?

Bij het opruimen op mijn kamer vond ik ineens een brief van de gemeente Werkendam terug, als reactie op mijn verzoek om in Sleeuwijk een straat te vernoemen naar Toontje Sprenger, het eerste vrouwelijke raadslid in het Land van Heusden en Altena. Het antwoord van 11 juni 2015 luidde dat het nog wel even kon duren alvorens dat ging gebeuren. Zelfs als er al een nieuwe straat zou worden aangelegd, zouden ze eerst nog weleens kijken of dat verzoek kon worden ingepast. 

Maar hoe zit het eigenlijk met het vernoemen van straten naar vrouwen in onze regio? De nieuwe gemeente Altena heeft straks bijna 1000 straten verdeeld over 21 dorpen. Uit mijn inventarisatie blijkt dat van die bijna 1000 straten er 97 zijn vernoemd naar een man. Zo zijn bijvoorbeeld twaalf straten genoemd naar een burgemeester, ook kregen meerdere wethouders een straatnaam. In Werkendam werden op het bedrijventerrein veel straten genoemd naar waterbouwkundigen, zoals bijvoorbeeld de Kraijenhoffstraat (ontwerper van de Nieuwe Hollandse Waterlinie!). 

Werkendam vernoemde een straat naar Cornelis Kraijenhoff

Van de bijna 1000 straten zijn er 26 genoemd naar een vrouw. Vooral de Koninklijke familie wordt vaak vernoemd; 18 keer. De overige acht straten kregen namen van historische figuren zoals Jacoba van Beieren (twee maal), Maria van Reigersbergen en haar dienstmeisje Elsje van Houweninge. In Dussen hebben we de Suringarhof, vernoemd naar Rolina Suringar, de laatste bewoner van Kasteel Dussen. Almkerk heeft zijn Antonialaan, vernoemd naar een verdronken dochter van de rijke herenboer Middelkoop. Giessen heeft de Andriette Peereboom, maar eigenlijk weet ik niet of dit nu een persoon is of toch een perenras. In Hank is een straat genoemd naar Sint Elisabeth, de heilige Elisabeth van Thuringen. In Nieuwendijk zijn meer vrouwen dan mannen vernoemd; drie mannen naast vijf vrouwen uit onze Koninklijke familie

In Dussen is een straat genoemd naar Rolina Suringar

Het dorp Andel heeft verhoudingsgewijs de meeste straten die zijn vernoemd naar mannen, daar kregen vijftien straten de naam van een man. Overigens ook nog vijf vrouwen uit de Koninklijke familie. Werkendam maakt het ook bont, daar zijn 25 straten vernoemd naar een man. Alleen de Beatrixhaven is vernoemd naar een vrouw. Kortom reden genoeg om de eerstvolgende straat in Sleeuwijk te vernoemen naar Toontje Sprenger.

Straten voor Arnhemse meisjes

In de Gelderlander verscheen zaterdag een column van Martijn Brugman over straatnaamgeving in Arnhem. Hij haalt eerst een paar onuitsprekelijke straatnamen aan, om dat vervolgens enkele adviezen te geven voor toekomstige straten.

De column in de Gelderlander over de straatnaamgeving

En laat hij nu naar de twee eerste vrouwelijke raadsleden van Arnhem een straat willen vernoemen! Zo leuk om te lezen. Ik werk al meer dan een jaar aan een onderzoek naar alle gemeenten die een straat hebben genoemd naar het eerste vrouwelijke raadslid, het duurde wel even alvorens ik de Arnhemse meisjes had gevonden. 

Adriana Joanna Maria Wilhelmina Janzen-Hemmelder

Maar de eerste vrouwelijke raadsleden in Arnhem zijn Adriana Joanna Maria Wilhelmina Janzen-Hemmelder (RKSP) en P.C. Felix- de Boer (Economische Bond). Van Adriana kon ik een foto terugvinden, van P.C. Felix-de Boer wel een berichtje dat ze de eerste vrouwelijke griffier van de rechtbank was. 

P.C. Felix-de Boer was de eerste vrouwelijke griffier

Mevrouw Felix-de Boer spreekt in 1922 op een propaganda avond van de Vrijheidsbond

Straatnamencommissie voor gemeente Altena

Gisteren was te lezen in het Kontakt dat een nieuwe straat in het dorp Rijswijk de naam 'Parelplein' krijgt. Het gaat om een plein bij het nieuwe winkelcentrum en appartementen die daar worden gebouwd. 

Het plein in Rijswijk heet straks 'Parelplein' 

Het besluit is genomen door burgemeester & wethouders, maar die hebben die naam natuurlijk niet echt zelf bedacht. Waarschijnlijk zijn daar ambtenaren bij betrokken geweest. Maar nog mooier zou het zijn als de gemeente Altena kiest voor een straatnamencommissie. En daar wordt inderdaad al over gesproken. Deze week is Erfgoed Altena gevraagd of ze zitting wil nemen in de straatnamencommissie. Mooi om zo vanuit erfgoed mee te mogen denken over de nieuwe straatnamen in de gemeente Altena. 

Wanneer krijgt Sleeuwijk haar Toontje Sprengerhof?

Mensen die mij al iets langer kennen weten uiteraard al lang naar welke vrouw nu eindelijk eens een straat genoemd worden. Een mooie opdracht voor de straatnamencommissie. 

De vrouwengeschiedenis ligt op straat

Straatnamen zijn een mooie spiegel van de tijd. Dat geldt zeker voor straten die genoemd zijn naar het eerste vrouwelijk raadslid in een gemeente. Een jaar geleden begon ik met mijn onderzoek naar gemeenten die een straat naar die eerste vrouw hebben genoemd.

Een compilatie van straten genoemd naar vrouwelijke raadsleden

Zo'n speurtocht is een hele klus, ik ben een jaar geleden begonnen met het mailen naar alle gemeenten in Nederland. En daar heb ik heel veel leuke reacties op ontvangen. Ook van gemeenten die nog geen straat hadden vernoemd, maar wel op zoek waren naar bijzondere vrouwen om straten naar te noemen. Ik hoop echt dat zo het aantal straten dat vernoemd is naar vrouwelijke raadsleden nog altijd groeit. Maar hoe ver ben ik nu met het onderzoek? Na een jaar heb ik van zo'n twintig gemeenten nog geen antwoord ontvangen, ondanks herhaaldelijke mailverzoeken. Soms wordt de zoektocht ook bemoeilijkt door herinderlingen. Zo zag ik vandaag dat de gemeente Haaren nog op mijn lijstje stond, maar deze gemeente bestaat per 1 januari 2021 niet meer en is opgedeeld. Te laat dus om het nog na te vragen. 

Jet Geerkensplein in Schijndel

Soms is het antwoord dat ze geen tijd hebben om het uit te zoeken (druk vanwege corona), soms is het uitbesteed aan een straatnamencommissie. Maar soms komt er ook geen antwoord. Vandaag heb ik geprobeerd om heemkundekringen, historische verenigingen, archieven en/of musea aan te schrijven in die gemeenten. Van enkelen kreeg ik al een reactie. Zo weet ik nu wie de eerste raadsleden waren in de gemeente Arnhem in 1919, dit zijn A.J.M.W. Janzen-Hemmelder (RKSP) en P.C. Felix-de Boer (Economische Bond). Ook dacht ik in Brabant alle straten te hebben geïnventariseerd, maar dat bleek toch niet correct. Zo was in Schijndel Jet Geerkens het eerste vrouwelijke raadslid en kent het dorp een Jet Geerkensplein. Ook hier zorgt een herindeling voor een puzzel, Schijndel is nu onderdeel van de gemeente Meijerijstad, ook een gemeente die nog niet zo lang bestaat. 

.