In memoriam Jenneke Verschoor-Mijnlieff (1925-2017)

Jenneke Mijnlieff-Verschoor met burgemeester Henk Hellegers, de wethouders en Cor van der Maas.

Jenneke Verschoor-Mijnlieff is maandag 15 januari overleden te Rotterdam. Ze werd geboren in Werkendam en zat op de lagere school nog in de klas bij onderwijzer Hendrik van Randwijk. Misschien heeft hij haar de liefde voor taal nog wel bijgebracht. Ze werd tandartsassistente en werd verliefd op de tandarts; of was het andersom? Ze huwde in 1949. Ze kreeg drie dochters en een zoon. Mijn neef Bert had in de klas gezeten bij zoon Arie en was diep onder de indruk als hij weleens bij hem thuis speelde. Op latere leeftijd, toen haar man al was overleden, gaf ze enkele dichtbundels uit; 'Die aan de Merwede geboren is', 'Mijn tuin in de getijden', 'Zwerven door de velden' en 'Terug naar het Licht'. Mijn herinneringen aan haar gaan ook terug naar 2001 bij de viering van het tienjarig bestaan van de Historische Vereniging Werkendam en De Werken c.a. We mochten toen in haar prachtige tuin, omzoomd door oude kastanjebomen, rondwandelen. 

Tijd van leven

Hoe lang heb ik nog,
hoeveel tijd om te leven?
Ziende ogen om te zien
de aarde in haar volheid,
de bomen en de grassen die mij
elke dag begroeten en wachten
op mijn wedergroet?
Hoeveel tijd rest mij
Voor mijn verbazing in groei?

Hoeveel uren heb ik nog
om in een windstille tuin
te rusten, te denken, te lezen?
Hoe vaak word ik nog
aangeraakt door wonderen,
door fijne uren die langer duren
dan ik had verwacht?
Deze planeet is te groots,
ik kan het niet vatten.

Men verhaalt vaak over hemelen,
maar als de aarde overweldigt,
Hoe zal dan een hemel zijn?

Jenneke Mijnlieff-Verschoor uit 'Terug naar het licht'

Tijd van leven

Gisteren was de geboortedag van mijn vader Jan-Willem Kieboom (1936-1989). Het is alweer 86 jaar geleden dat hij werd geboren als zoon van Hendrik Kieboom en Matje Heijns. Het blijft moeilijk te beseffen dat ik hem al 32 jaar moet missen. En je af te vragen, wat als hij er nog was geweest?

Muur poëzie in Altenahove

Niet alleen ik moet hem al lang missen, ook mijn moeder is al jarenlang weduwe en heeft al die jaren voor zichzelf gezorgd. Toch lijkt aan die zelfstandigheid nu een einde te komen, nu ze eigenlijk 24 uur per dag zorg nodig heeft. Zorg die wij als kinderen niet elk uur van de dag kunnen bieden. En dan komt opname in zicht en moet je een besluit nemen dat je eigenlijk niet wilt nemen. En zo wordt je steeds weer stilgezet bij de eindigheid van het leven. Mooi verwoordt in onderstaand gedicht van Jenneke Mijnlieff-Verschoor, ze was een nicht van mijn vader. Ook hij hield van poëzie

Tijd van leven

Hoe lang heb ik nog,

hoeveel tijd om te leven?

Ziende ogen om te zien

de aarde in haar volheid,

de bomen en de grassen die mij

elke dag begroeten en wachten

op mijn wedergroet?

Hoeveel tijd rest mij

Voor mijn verbazing in groei?

Hoeveel uren heb ik nog

om in een windstille tuin

te rusten, te denken, te lezen?

Hoe vaak word ik nog

aangeraakt door wonderen,

door fijne uren die langer duren

dan ik had verwacht?

Deze planeet is te groots,

ik kan het niet vatten.

Men verhaalt vaak over hemelen,

maar als de aarde overweldigt,

Hoe zal dan een hemel zijn?

Jenneke Mijnlieff-Verschoor uit 'Terug naar het licht'

Rondeel voor het boek

Gedicht van Jenneke Mijnlieff-Verschoor in Gorinchem

Ik groet de boeken om mij heen,

ik groet de boeken achter ramen

en blij herken ik vele namen,

ze vloeien door de beelden heen.

Hoe vouwt de wereld zich ineen,

hoe opent zij zich in mijn kamer.

Ik groet de boeken om mij heen

ik groet de boeken achter ramen.

Wie leest is nimmer meer alleen.

Alleen zijn is dan altijd samen

met hen die hier tot leven kwamen,

Verwantschap soms, die nooit verdween.

Ik groet de boeken om mij heen

Jenneke Mijnlieff-Verschoor (1925-2017)

Tijd van leven

Hoe lang heb ik nog,
hoeveel tijd om te leven?
Ziende ogen om te zien
de aarde in haar volheid,
de bomen en de grassen die mij
elke dag begroeten en wachten
op mijn wedergroet?
Hoeveel tijd rest mij
Voor mijn verbazing in groei?

Hoeveel uren heb ik nog
om in een windstillen tuin
te rusten, te denken, te lezen?
Hoe vaak word ik nog
aangeraakt door wonderen,
door fijne uren die langer duren
dan ik had verwacht?
Deze planeet is te groots,
ik kan het niet vatten.

Men verhaalt vaak over hemelen,
maar als de aarde overweldigt,
Hoe zal dan een hemel zijn?

Jenneke Mijnlieff-Verschoor uit 'Terug naar het licht'

Nieuwjaarsmorgen

De eerste fietstocht

in het nieuwe jaar,
Roerloos de polders,
de akkers, de velden,
de bomen, de sloten,
Ademloos na wisseling
van oud naar nieuw.

Ik fiets met schroom
dit wijde land dat
open ligt van kim
tot kim in zon die
gesluierd is onder
een lucht van kleuren
die ik nimmer zag.

Ik voel vernieuwing,
niet door de klok
die het uur aangaf,
maar door dit stille
zwijgen van een aarde
die er weet van heeft,
weer toeleeft naar groei.

 Jenneke Mijnlieff-Verschoor, bundel Terug naar het Licht

De tijd kent geen genade

 Veel te lang niet geschreven op mijn blog. Te druk met andere dingen, terwijl er zoveel te schrijven valt. Zo was het 2 november alweer 31 jaar geleden dat mijn eigen vader overleed. 

Een familie foto uit Sassenheim, mijn vader is het jongetje rechts op de foto met die geruite spencer

Vele jaren schreef ik op mijn blog een herinnering aan mijn vader. Zelfs dat heb ik dit jaar overgeslagen, daarom toch nog een gedicht over de vergankelijkheid van het leven. Het is geschreven door Jenneke Mijnlieff-Verschoor.

Tijd van leven

Hoe lang heb ik nog,
hoeveel tijd om te leven?
Ziende ogen om te zien
de aarde in haar volheid,
de bomen en de grassen die mij
elke dag begroeten en wachten
op mijn wedergroet?
Hoeveel tijd rest mij
Voor mijn verbazing in groei?

Hoeveel uren heb ik nog
om in een windstille tuin
te rusten, te denken, te lezen?
Hoe vaak word ik nog
aangeraakt door wonderen,
door fijne uren die langer duren
dan ik had verwacht?
Deze planeet is te groots,
ik kan het niet vatten.

Men verhaalt vaak over hemelen,
maar als de aarde overweldigt,
Hoe zal dan een hemel zijn?

De familie Kieboom in 2011, ome Wijnand is tweede van rechts met wandelstok

Op 24 oktober overleed mijn ome Wijnand, een broer van mijn vader. Hij mocht 92 jaar worden, een mooie leeftijd. En dat terwijl mijn eigen vader niet ouder werd dan 53 jaar; bijna veertig jaar jonger als zijn eigen broer. Met het overlijden van Willem Wijnand Kieboom hebben nu alle kinderen uit het gezin van Hendrik Kieboom en Matje Heijns het aardse leven verwisselend voor het eeuwige leven. Alleen twee schoonzussen zijn nog in leven van deze generatie. Mijn oom woonde al een tijdje in Goezate, terwijl zijn vrouw in d'Altenaer verbleef. 

Brabant Vertelt App

De Brabant Vertelt App wordt op zaterdag 25 november om 14.00 uur gelanceerd door wethouder Paula Jorritsma in het Sleeuwijks kerkje.

In de Brabant Vertelt app zijn fiets- en wandelroutes opgenomen rond kunst, cultuur, erfgoed en natuur. Uit het Land van Heusden en Altena zijn de fietsroutes Banken langs de Alm, de Poëzieroute en de WO-I route opgenomen. Elke fiets- en wandelroute in deze gratis app heeft zijn eigen verhaal. Met gedichten, geluiden, beelden en animaties nemen we je mee op reis door de vele verhalen die Brabant rijk is. De routes zijn thuis te downloaden. Bovendien laat de app zien waar je kunt parkeren, waar de bezienswaardigheden op de route zijn en waar je even lekker kunt pauzeren met een kopje koffie. Ideaal voor een leuk dagje uit. Vlakbij het Sleeuwijks kerkje staat het gedicht ‘de Elementen’ van Jenneke Mijnlieff-Verschoor, eveneens onderdeel van de Poezieroute. Brabant vertelt is een project van BKKC, Brabants kenniscentrum kunst en cultuur. BKKC heeft als missie het zichtbaar maken van de waarde van kunst en cultuur. 

www.brabantvertelt.nl

Vlaamse poezie in Eethen

Dichter des Vaderlands Driek van Wissen tijdens de poezieavond in 2007

De jonge, talentvolle Vlaamse dichter Charlotte van den Broek is zaterdag 7 oktober te gast in de Hervormde kerk in Eethen. De harpiste Carina Backhuijs en de violistes Juliya Belyanevich en Francisca Simonis omlijsten de avond met muziek. Inloop vanaf 19.30 uur; aanvang 20.00 uur.  Kaarten à 10 euro te bestellen bij g.zemering@Xs4all.nl of te koop in de kerk.

De poëzie van deze Vlaamse dichteres heeft tijd en intens herlezen nodig. Deze moeite is het zeker waard om laag voor laag haar gedachten te ontdekken. In het werk van deze voordrachtskunstenaar speelt de ik-figuur vaak een prominente rol. Daarnaast komen ook vrouwelijkheid, identiteit en liefde aan bod. Er zijn twee bundels van haar verschenen Kameleon (2015) en Nachtroer (2017). Voor haar debuutbundel Kameleon kreeg zij in 2016 de Herman de Coninckprijs en in datzelfde jaar opende zij met Arnon Grunberg de Frankfurter Buchmesse. In de pauze zijn diverse bundels poëzie te koop. Charlotte Van Den Broeck signeert haar eigen werk.

Tien jaar geleden hield de stichting Poëzie Land van Altena eerste poëzie avond in Eethen met de dichter des Vaderlands Driek van Wissen. De avonden waren een vervolg op de poëzie route met gedichten langs mooie plekjes, destijds een initiatief van Ad Mol. Van de gedichten verscheen tevens een bundel met enkele fietsroutes. Na de eerste poëzie avond in 2007 met Driek van Wissen traden vele bekende dichters op in Eethen; dichters van naam zoals Fons De Roeck, Jean-Pierre Rawie, Tjitske Janssen, Bart Moeyaert Menno Wigman en Joke van Leeuwen. Ook veel streekdichters kregen tijdens de poezie avonden in Eethen een podium. 

Stichting Poëzie Land van Altena initieerde in 2014 een project met Biesbosch gedichten in samenwerking met het vernieuwde Biesbosch Museumeiland. Streekdichters en bekende dichters zoals Frank van Pamelen, Marieke van Leeuwen en Wim Daniels schreven samen 72 gedichten. In 2015 werden de gedichten onthuld in de ontpolderde Noordwaard en verscheen een dichtbundel met Biesboschgedichten. In datzelfde jaar verscheen ook de bundel ‘200 jaar gedichten in het Land van Heusden en Altena’. Deze bundel werd in Eethen overhandigd aan de jonge dichter Marieke Rijneveld en streekdichter Jenneke Mijnlieff-Verschoor.

Driek van Wissen schreef in 2007 speciaal voor de eerste poëzie avond drie sonnetten voor de streek. 

Adelaar en Ooievaar

Eertijds in de bezettingstijd

Streden hier het laatste jaar

De twee partijen met elkaar

Een harde en verbeten strijd.

En toen het kerkdorp was bevrijd

Was dus de oorlogsschade zwaar,

Maar de gehate adelaar

Was men goddank voor altijd kwijt.

En op de plek aan God gewijd

Verscheen in ruil daarvoor zowaar

Direct daarna een ooievaar

Als hoopvol teken van het feit

Dat sedertdien de Eethenaar

Opnieuw een vreedzaam leven leidt.

Het rivierengebied

Teus Verhoeven en Ad Dubbeldam

 

 

Niets mooier dan het rivierengebied. Dat dachten ook de Biesboschschilders Teus Verhoeven en Ad Dubbeldam. Vandaag zaten ze aan de Sasdijk en schilderden het rivierenlandschap. De één meer impressionistisch en de ander meer realistisch. Ze zaten vlakbij het gedicht van Jenneke Mijnlieff-Verschoor getiteld 'Mijn woonplaats'. Vooral de tweede strofe bezingt het rivierengebied.

Maar groots de ligging
van mijn dorp
Ga met mij kijken
op de dijk.
Zie hoe wijd,
hoe licht de lucht
over het brede water is.
Zie snelle schepen
het water klieven.
Zie de begroeide kribben
de oevers met de hoge
wilgen hier en daar,
en op de groene uiterwaarden
de spikkels van het grazend vee.

Nog meer poezie

Overigens ontdekte ik van Jenneke Mijnlieff-Verschoor nog een ander mooi gedicht over dijken.

Dijken

Dijk langs het Steurgat

Die dijk is mij een godsgeschenk
daar voel ik rust in sterke handen
graast zwart-wit bont uit Friese landen
zijn tuinen waar ik jeugd herdenk

De stee verankerd in de dijk
Men kan daar vele hoenders kijken
de pauwen die met veren prijken
het hoogstamfruit hangt gaaf te kijk

Hier ligt de schepping uitgespreid
rondom het glanzen van de paarden
en altijd weer Jan Mankes geit

Op stille uren van de dagen
lijkt men geheven uit de tijd
ga ik steeds trager langs de hagen

Gorinchemse poezieroute

Gedicht van Ida Gerhardt bij bibliotheek Groenmarkt

Gedicht Jenneke Mijnlieff-Verschoor in de Tinnegietersteeg

Afscheid op Wereld Boeken Dag

Rondeel van het boek van Jenneke Mijnlieff-Verschoor

Is het een speling van het lot dat ik juist op Wereldboekendag een vergadering heb van het toezichthoudendbestuur van Bibliotheek Cultuurpunt Altena? En dat ik in deze vergadering afscheid neem na acht jaren bestuurswerk. Acht prachtige jaren, waar ik een boek over zou kunnen schrijven. In mijn allereerste vergadering in 2010 maakte ik kennis met Ab Helderman, thans onze voorzitter a.i. We deelden de liefde voor boeken en dat was al die jaren mijn drijfveer om dit werk te mogen doen. Wat hebben we in die acht jaren bereikt? Als eerste ben ik trots op de prachtige vestiging in de Werf in Woudrichem. En als ik het meest recente jaarverslag lees dat we vanavond behandelen dan is vooral de inzet van dBOS (bibliotheken op school), het Taalhuis en de aandacht voor cultuur op de scholen de laatste jaren hard gegroeid. Tevens is het mooi dat we in bijna alle dorpen in het Land van Heusden en Altena een bibliotheekvoorziening hebben. Bij het afscheid is het ook goed om te weten dat mijn werk weer wordt voortgezet door nieuwe mensen die zich in willen zetten. Zij mogen onder andere aan de slag met het zojuist verschenen rapport van de Raad voor Cultuur over het sectoradvies Letteren en Bibliotheken.

En even terugkomend op Wereldboekendag, welk boek ga jij vandaag lezen? Zelf hoop ik vanavond laat verder te lezen in 'Rivieren keren nooit terug' van Joke Hermsen.

Oudejaarsavond

Chocolademelk,
oliebollen, mandarijnen,
noten pellen, lezen,
weemoed om
vergankelijkheid
en vooral bezinnen
op opnieuw beginnen.

Twaalf uur:
na het blazen
van de schepen
werden verzen uit
de Bijbel gelezen
door ouders die
het zeker wisten.

Het duurde even, het duurde lang
voordat ik wenden
aan een oudjaar
zonder die verzen
Ik had het koud
en miste bodem.

Veel verloren, veel gewonnen
Maar liever dan met
feestgedruis ben ik
die avond allen,
alleen in mijn huis,
luisterend naar dat
lied van vroeger,
naar stemmen die zongen,
'Uren, dagen, maanden, jaren
vliegen als een schaduw heen'.

Jenneke Mijnlieff-Verschoor, bundel Terug naar het Licht

Hoog Water

Hoog water in Werkendam

Over dijken
langs hoog water
Rivieren zijn een zee geworden

Hoe laag het
binnendijkse land
en dreigend
nu het water,
dat tastend tegen
dijken staat,
begerig zoekend
naar een zwakte.

Als het dan
lukt daarin een
bres te slaan,
is het water
in zijn element,
en stort met
kracht zich in
het bange land.

Jenneke Mijnlieff-Verschoor (1925-2017)

Wanneer krijgt Altena een gedicht van Marieke Rijneveld in de polder?

Prachtig dat Marieke Lucas Rijneveld de internationale Booker Prize heeft gewonnen! En dan nog wel eerste Nederlandse auteur ooit. Haar boek 'de avond is ongemak' is dan ook een intrigerende roman; het is in het Engels vertaald in 'the discomfort of the evening'. 

Marieke Lucas Rijneveld met Jan van Mersbergen in boekhandel Atheneum in Amsterdam

Ik mocht haar begin 2016 interviewen in Utrecht, toen had ze alleen nog maar haar eerste dichtbundel Kalfsvlies gepubliceerd. Maar ik mocht al veel vaker over haar schrijven en heb haar meerdere malen ontmoet tijdens het Woerkums literair Cafe, maar ook tijdens de poëzie avonden in Eethen. Uit de bundel Kalfsvlies mochten we als stichting Poëzie twee gedichten publiceren in onze bundel '200 jaar gedichten Land van Heusden en Altena'.  Wat waren we trots dat zij die bundel als eerste in ontvangst mocht nemen, samen met Jenneke Mijnlieff-Verschoor. Met het winnen van de internationale bookerprize is ook de waarde van die streekbundel toch weer een beetje gestegen. Verder was ze te gast op Letteren op Loevestein bij het 25 jarig bestaan van het Woerkums Literair Cafe. Hopelijk komt ze snel weer een keer naar het Woerkums Literair Cafe!

De dichtbundel waarin ook een gedicht van Marieke is opgenomen

Maar wat natuurlijk het allermooiste zou zijn is een gedicht van haar ergens in de polder rond Nieuwendijk. De Alblasserwaard ging ons al voor, daar staat een mooi gedicht over 'de boezem' van haar ergens in het polderland. Dan kunnen we in Altena natuurlijk niet achterblijven!

Hoog water

Over dijken
langs hoog water.
Rivieren zijn
een zee geworden.

Hoe laag het
binnendijkse land
en dreigend
nu het water,
dat tastend tegen
dijken staat, begerig zoekend
naar een zwakte.

Als het dan
lukt daarin een
bres te slaan,
is het water
in zijn element,
en stort met
kracht zich in 
het bange land.

Jenneke Mijnlieff-Verschoor

Twintig jaar in de raad

Deze maand is het twintig jaar geleden dat ik voor het eerst als raadslid werd geïnstalleerd in de gemeente Werkendam. Ik heb geprobeerd de exacte datum te achterhalen en volgens mijn agenda van 2002 moet het op dinsdag 29 januari zijn geweest.

Een foto uit 2002 van de CDA fractie met Gerard Paans, Marjolein Hak en Cees Schalken

De aantekeningen in mijn agenda van 2002 zijn overigens uiterst summier. Op de 29e januari van dat jaar wordt alleen vermeld raadsvergadering, over de installatie heb ik niets genoteerd. Ik was opvolger van Jan Potters, die besloot terug te treden als wethouder na een breuk met het CDA. Het kan bijna niet anders of de kranten in de regio hebben daarover geschreven, helaas zijn die (nog) niet gedigitaliseerd. Ook heb ik geen foto's van mijn eerste installatie, terwijl bij latere installaties het aantal foto's alleen maar groeit. Die eerste installatie als raadslid was van korte duur. Op 6 maart van dat jaar werden gemeenteraadsverkiezingen gehouden (dit heb ik wel in mijn agenda genoteerd) en werd ik opnieuw gekozen tot raadslid. Ook van die tweede installatie kan ik me niet herinneren dat daar foto's van zijn gemaakt, ook herinner ik me niet dat sprake was van een foto met de gehele gemeenteraad. Dat was wel het geval bij mijn derde installatie op 16 maart 2006, ik schreef erover op mijn blog. 

Op verkiezingscampagne in 2006

Mijn raadslidmaatschap duurde tot september 2007, toen heb ik afscheid genomen. Burgemeester Henk Hellegers sprak me toe met het mooie gedicht 'Mijn woonplaats' van Jenneke Mijnlieff-Verschoor. Mijn opvolger was Pieter Penning uit Sleeuwijk. En nu twintig jaar later ben ik weer raadslid, ook weer voor een korte tijd. Van 28 september tot en met 16 maart, dan worden weer gemeenteraadsverkiezingen gehouden. Op dinsdag 1 februari is het raadsvergadering in de gemeente Altena, dan mag ik opnieuw het woord voeren. Twintig jaar na mijn eerste installatie als raadslid, toch bijzonder.

Mijn zetel in de Werkendamse gemeenteraad in 2006

4 mei 1945

Stolpersteine op de Hoogstraat in Werkendam

Nooit in gedenken meer versagen
steeds weten dat dit kwaad bestaat
hoe waardigheid ten onder gaat
een volk geknecht, het licht verslagen.

Verzet bleef leven in die dagen
Zie wat gegrift in stenen staat
Nooit in gedenken meer versagen
steeds weten dat dit kwaad bestaat.

Laat mij van kampleed niet gewagen
te groot voor 't menschdom deze smaad
Nog overlevenden op straat
zij hoorden eens het bitter klagen.

Nooit in gedenken meer versagen

Jenneke Mijnlieff-Verschoor